"Süphan dağı belli belirsiz, ince bir pus gibi gözüküp yitiyordu"

    "Akşam olunca köprünün aşağısına indi, atını gür çayırlı küçük düzlüğe örkledi. Heybesini aldı köprünün yanındaki kuytuluğa çekildi, azığını çıkardı, lokmalarını bir çiğneyerek, bir durup, yöreyi gözden geçirerek yuttu. Heybesini başının altına aldı. Karşıdaki apak Süphan dağı kapkara geldi üstüne çöktü. Boğulur gibi oldu. Kıpkırmızı top gülleleri yolunu kesmiş, hışılayarak, karanlıkta kırmızı, yeşil, mavi, turuncu, uzun çizgiler çizerek geçiyordu. Top sesleri kesilince de karanlığın üstünde asılı kalıyorlardı.

    Baytar dalıyor, başı heybenin üstüne düşüyor, top gürültüleri karşı dağı sallıyor. Baytar birden ayağa fırlıyor, karanlığın üstünde savrulan renk çizgileri karanlık gölün üstüne sağılıyor, Süphan dağı geliyor, kurşun geçirmez bir karanlık duvarı oluşturuyor, üstüne abanıyor, soluk aldırmıyor. Derin bir uykuya dalıyor. Ortalıkta çıt yok. Baytar Cemil büzüldükçe büzülüyor. Dizleri karnında, çenesi dizine dayalı bir topak oluyor. Bir şehir yanıyor, taa kalenin burçlarına kadar yalımlar uzuyor, uçları kopup gölün üstüne uçuyor, mavi, turuncu, yeşil dökülüyor. Buradan, som kırmızı bir ışık çizgisi karanlığı yararak, yalp yalp uçarak gidiyor. Süphan dağına saplanıyor. Baytar, daha büyük bir gürültü, bir patlamayla uyanıyor, karşısındaki ateş almış, tepeden tırnağa yalıma kesmiş yer yer kırmızı çizgileri koparak uçan turunculamış dağa bakıyor. 

    Baytar ayağa kalktı, uzun bir süre öyle ayakta durdu, kıpırdamadan karanlığa baktı. Çok ötelerde, karanlığın arkasında Süphan dağı belli belirsiz, ince bir pus gibi gözüküp yitiyordu"

Yaşar Kemal, Karıncanın Su İçtiği (Bir Ada Hikâyesi 2), Yapı Kredi Yayınları, S.143

Gece

sessizce iniyor mermer merdivenler

dolunay var minarenin arkasında

tıka basa bulut dolu ağaçlar

ne anlama geldiğini kimse bilmiyor bunun

yol üstünde unutulmuş yolculukların,

ayak seslerini biriktiren çocukların,

gecenin ne anlama geldiğini kimse bilmiyor.

zaman ekliyor kendini

herkes, ağlıyor.

Salih Bolat, Zamanlar isimli şiirden

Resim: Kaoru Yamada

Sol Ne Demek?

Küçük çocuk annesine sordu: "Sol ne demek?" Anne bir süre düşündükten sonra yanıtladı: "Sol, sokakta seksek oynamak demek; korkudan öleyazsan da lunaparkta zincirli sandalyeye binmek demek; gece yatağından gökyüzünü izleyip gözüne kestirdiğin bir yıldızla sır paylaşmak demek; küçük fokları gaddarca öldüren fok katillerini hiç unutmamak ve kürk giymiş bir bayanın üstüne ‘Yaşasın foklar’ diyerek kalıcı boya atmak demek; yunusların bazen bir insan olduğunu düşünmek ve onların o muhteşem özgürlüklerini kıskanmak demek; Afrika’da bir ay sonra 700 bin yaşıtın çocuğun susuzluktan öleceğini öğrenip kumbaradaki parayı koşarak acil yardım kurumlarına götürmek ve bundan böyle diş fırçalarken musluğu kapalı tutmak demek; yemeğini bitirip geri kalanını üşenmeden bir torbaya koyup en yakın havyan barınağına götürmek demek; köpeğini gezdirirken bir poşete onun bıraktıklarını almak ve çöp kutusuna atmak demek. Kesilen her ağaç, yanan her orman için ne yapıp edip mutlaka ve mutlaka ağaç dikmek demek.. kimselerin ‘Bu orada ne yapıyor’ demesine aldırmadan insanların kumsalda bıraktığı çöpleri toplamak demek; çok meraklı olmak demek; şu yaşadığımız dünyada kaç dil konuşuluyor, farklı kaç renk insan var, neden Çinliler sütle yapılmış yiyecekleri yiyemezler.. Güney ve kuzey kutbuna kaç kişi gitmiştir?

Onların bu yolculuklarda başına neler gelmiştir? Şu bizim oturduğumuz kentin kaç kapısı var, şu bizim oturduğumuz kentte kaç müze var? Yazıyı ilk bulan kavim Sümerler’in kaç tanrısı varmış, Hititler’in kaç tanrısı, Hint mitolojisiyle, Yunan mitolojisindeki tanrılar birbirine ne kadar benzer? Güçlülerin tanrısı Apollon’un da, Hint tanrılarından en sevilen insan başlı fil tanrı Gadeş’in de yardımcıları neden faredir? Bir karınca bir kilometreyi ne kadar zamanda alır, sesten hızlı giden uçakların hızı saatte kaç kilometredir? Neden erik ağaçları erken açar? Dünyada kaç çeşit kurbağa vardır, insanın en yakın akrabası gerçekten su sineği midir? Freud neden herkesin bildiği bir bilim adamıdır? Karpuz neden soğuk suya bırakılır, dünyada parfüm yapılan kaç çeşit çiçek vardır, çöllerde kum fırtınaları neden hâlâ insanların korktuğu bir doğa olayıdır, kırlık alanlarda neden ay ve yıldızlar daha parlaktır? Aşk nedir, bu neden başımıza gelir, kalbimiz sık sık neden kırılır, vicdan nedir, neden yalan söylerken yüzümüz kızarır..."

Küçük çocuk "Anne dur biraz" dedi, "kafam karıştı." "Elbette karışacak" dedi annesi, "dünyanın en zor sorusunu sordun, devamı var. Sol demek, her yaptığın işin neye yarayacağını bilmek demek; okuduğun her kitabı, denizlerin tuzunu, göklerin mavisini iyi bilmek demek; bir ormanda pusula olmadan Kutupyıldızı’na bakıp yolunu bulmak demek; herkes birinin karşısında mum gibi dururken, kendin gibi durmak demek.. geceden ölesiye korkmak, ama geceyi sevmek demek; gün batımlarını sevmek demek, ormandaki tüm sesleri sevmek demektir.. kendin için dans etmek demek, ağız dolusu gülmek demek, her yenilgiden sonra şöyle bir silkinip kendi küllerinden yeniden doğmak demek..."

Küçük çocuk birden bağırdı: "Şimdi anladım" dedi, "sol demek hiç durmadan düş kurmak demek!"

Işıl Özgentürk, 30 Nisan 2006

Sandığın Gülümsemesi

bahar yalan söylemiyor 

dağlarda eriyor kar 

güneşi kovalıyor gölgeler 

sesi duyuluyor gelişinin 

şeker bayramlarında çocuklar seviniyor 

bakışlarını çağırıyor gün 

ışığını azaltıyor 

yavaşça kayboluyor eteği ayak seslerinin    

bir kıyıda paslanıyor sessizlik 

yağmura düştü tabureler 

yaprakları kovaladı rüzgârın adımları 

ıslandı günahı şehrin 

kadın kapattı göğsünü gidene 

sandığına koydu gülümseyişini 

Ümit Şener Ta

Resim: Kay Nielsen, The Story of a Mother

Sen Bir Ceylan Olsan

Sen bir ceylan olsan ben de bir avcı

Avlasam çöllerde saz ile seni

Bulunmaz dermanı yoktur ilacı

Vursam yaralasam söz ile seni

Kurulma sevdiğim güzelim deyin

Bağlanma karayı alları geyin

Ben bir çoban olsam sen de bir koyun

Seslesem elime tuz ile seni

Koyun olsan otlatırdım yaylada

Tellerini yoldurmazdım hoyrada

Balık olsan takla dönsen deryada

Düşürsem toruma hız ile seni

Veysel der ismini koymam dilimden

Ayrı düştüm vatanımdan ilimden

Kuş olsan da kurtulmazdın elimden

Eğer görsem idi göz ile seni

Aşık Veysel Şatıroğlu

Trajedi Koğuşu

kalbim! tahammül teknem! dur biraz

burada zaman yok kuşlar yok varış yok

ne tutunabileceğim bir kıyı düşü

ne kendi kederini çitileyen deniz

kanamalı insanla beslenen adalar arası ada

ah kalbim! aklım yorgun

isteyecek neyin kaldı açık yaram

alnımda: beş kıtanın dinmeyen fırtınası

ayaklarımda: raylardan kömür toplayan yoksul

sırtımda: kirecin muhacir arabaları dörtnal

deri altımda: mavi çizgili kırık notalar

ah kalbim! şarkım yorgun

sarmaşık yangınlarda son kurtarılan göğsüm

bunca canlının ölümüne kayıtsız iyilikler

gözlerim pınar kurumaları dünyanın gidişine

güneş ve dalgalar mahkeme salonlarında haciz

ben duyuruları okurken kaç çocuk daha ölü

ah kalbim! ruhum yorgun

namuslu sorular ateşe suya toprağa teslim

sözcük duvarlarında bereketi bulamayan aşk

ardındakine koştukça aynı yere varan yol

bir yanım söz düellosu ötesi yerleşik suskun 

yavaşla n’olur trajedi koğuşun artık yetişemiyor

ah kalbim! ömrüm yorgun

Aziz Kemâl Hızıroğlu

Trajedi koğuşu, Siyah Beyaz Kitap Lucifer Kütüphanesi Yayınları, 2011

Yalnızlar Rıhtımı

Bir ben miyim perişan?

Gecenin karanlığında

Yosun tuttu gözlerim

Yalnızlar rıhtımında

Bütün gece ağladım

Dalgalar kucağında

Yosun tuttu gözlerim

Yalnızlar rıhtımında

Bir beni mi unuttular?

Uçup gitti martılar

Geceler, ben ve deniz

Yalnızlar rıhtımında

Bütün gece ağladım

Dalgalar kucağında

Yosun tuttu gözlerim

Yalnızlar rıhtımında

Kemal İnci (1933-2018)

Yorumlayan: Erkin Koray

Söz ve Beste: Kemal İnci

"Yaşama işlevlerini dolu dolu yerine getiren insanın, yaşam kuramına gereksinimi yoktur."

"Katyuşka'nın yayımcısı:'Neden yaşıyoruz?' diye soruyor. Belki derin bir felsefi tartışmaya girmek istiyor. Belki de insan yaşamının anlamsızlığı dikkatini çekmiş. İlk varsayım doğruysa, kendisinden yanayız. Yoo, eğer ikincisi doğruysa, çok kötü olur. Çünkü bu soruya, ne denli garip ve tek yanlı görünürse görünsün, 'yaşamın ereği, yaşamaktır'dan başka yanıt verilemez. Yaşamın anlattığı şeylerin tümü, yaşamın kendisidir, yaşam sürecidir insan her şeyden önce yaşamı sevmeli, her yanını yaşamla doldurmalıdır. Ancak ondan sonra yaşamın imlemi görülebilir, anlamı kavranabilir. Yaşam, insanoğlunun yarattığı şeylerin tersine, kuram falan istemez. Yaşama işlevlerini dolu dolu yerine getiren insanın, yaşam kuramına gereksinimi yoktur."

Kostia Riabtsev'in Günlük'ünden

"Gelecek bütün zamanlarda geçerli bir tasarı kurmak bize düşmediğine göre, şu anda yapmamız gereken, varolan her şeyin acımasız, eleştirel değerlendirilmesidir; acımasız derken, eleştirimizin kendi elde edeceği sonuçlardan da, yerleşik güçlerle çatışmaya girmekten de korkmaması gerektiğini anlatmak istiyoruz."

Karl Marx

Cinsel Devrim, Wilhelm Reich, Payel Yayınevi, S.11

Bir Gün Anlarsın

en güzel aşklar da biter

kristal gözyaşları dökülür solgun yanaklara

posterli duvarlarda kalır güçlü yumruk izleri

geceyi yırtar çığlıklar karşılıksız hıçkırıklar

sonra bir ses kulaklarda küçük bir "elveda..."

en güzel aşklar da biter

sanma sonsuza kadar sürer yaşanan mutluluk

bazen karanlık örtemez hayatın çılgın burgacını

koşsan avuçlarında binlerce güvercin yavrusuyla

telefonlar suskundur kapılar sağırdır çınlamalara

en güzel aşklar da biter

her şey bir suyun akışı gibi geçer anında

mevsimler değişir kuruyan çiçekler üzerinde

başka elleri tutsan avutamaz seni bilirim

hangi gözlere baksan karşındadır o zalim...

en güzel aşklar da biter

suskun acıyla yaşamak olgunlaştırır insanı

hadi sokağa çık yüzünü yağmura/rüzgâra ver

koynunda sapı gümüş bir hançer sakla her zaman

örselenmiş kâlbin sızısını dindiremez türküler

en güzel aşklar da biter

bitmeyeni varsa da bedeli çok ağır ödenir...

Timuçin Özyürekli

Fotoğraf: Katia Chausheva

Sana Yazdığım Bir Mektup Olsam

yüzme bilmeyen bir kaptana vuruldum

utanma mevsiminden kalan gül kırıkları

suç işliyor kalbim ayıplanan limanda

mendile bağlanmış üç lokum bu sevincim

sevincim bir ikindi lokumları bölüşen

elleri üç kardeşin

kapı açmayı öğreniyorum sözle

yeryüzünde unutulmuş son çilingirden

lekedir kilitler evlere sürülen

bahçe kapısındaki çıngıraklar söyledi

yaşlanmış sorularla önünü kestiğim bilge

binlerce anahtar bırakıyor yüz çizgilerime

kendime söylediğim yalandan düştüm

sırı dökülmemiş bir ayna yüzün

yürüyorum tango bilmez sokaklarında şehrin

acelem var, güvercin ayağı olsam

denizde yolunu arayan şişe

yok, başka türlü rahatlamam

sana yazdığım bir mektup olsam

Özlem Tezcan Dertsiz

Gülibrişim

Ergin kedi almam evime

Tohumdan büyümeli toprağımda gülibrişim

İlk görüşte sevda olur mu

Pat diye sevda şiiri

Emek ister kedi çiçek sevmek

Şiir yalnızlıkça uzun yaşanmalı

Kolay değil bunca çizgiler yüzümde

Gıdım gıdım kazandım yaşlılığımı

Bir anını bile ödünç almadan

-Çatla ey ölüm-

Koluna girdiğim ancak uzak anılardır

Hepsi de geçeğen sevdalardan kalan

Uğurlar olsun diyor aynadaki soluk resme

Çiçeklerin güz bulutlarına yansıyan sesi

Uğurlar olsun - uğurlar olsun - güle güle

Ne yerde ne gökte iyeliğim artık

Bedenim benim değil

Bu ozan yitikler rafında bir nesne

Gülibrişim yapraklarınca incecik - tül gibi

Şamdan şamdan çiçeklerince - görkemli hem de

Sen misin bu - hangi sen - ya da siz

Oturdum bahçede dün gece - uzun uzun

Unuttuğum nice elleri özledim

Şamdanların dibindeyim - gölgede

Sevdalar oylum oylum

Ey şiirimce yoktan var ettiğim

Sen eski Leyla - bir de o en eski Leyla

Leylalar Leylalar - Ah Leylalar

Hepinizin adını gülibrişim koydum

Özcan Yalım

Hanna Cash'in Türküsü

1.

Entarisi pazen, atkısı sarı,

gözleri göller gibi kara,

ne parası pulu var, ne yapacak işi,

ama öyle uzun ki siyah saçları,

değer uçları kirli topuklara.

                  İşte Hanna Cash, yavrum,

                  Ayartıp soyardı beyleri.

                  Geldi esen rüzgarla bozkırdan,

                  gitti gene esen rüzgarla.

2.

Ne iskarpini vardı, ne gömleği.

Bilmezdi dua etmesini bile.

Gelmişti koca kente bir kedi gibi.

Odunlarla leşler arasında

bozbulanık kanal boyu

minicik bir kül kedisi

dolaşır durur ya hani.

                Nasıl yıkardı bardakları durmadan, görseniz, 

                Yıkayamazdı kendini bu yüzden.

                Öyleyken Hanna Cash, yavrum,

                gene de sayılırdı tertemiz.

3.

Düştü bir gece bir gemici barına,

derin ve karaydı gözleri göller gibi.

Serseri Kent'e rastladı orada,

saçları vardı :Kent'in kapkara,

barda bıçak oyuncusuydu.

Aldı Hanna'yı yanında götürdü.

                 Kırparken gözlerini o Kent serserisi,

                 o yontulmuş, o allahın belası,

                 Hanna Cash duyuyordu, yavrum,

                 bakışlarıyla soyduğunu kendisini.

4.

Yürüdüler hayat yolunda el ele,

öğrendiler hanyayı konyayı.

Ne ev bark, ne kap kacak,

ne de ad, çocuklarına bırakacak.

                   Kar yağdı, yağmur yağdı.

                   Boğuldu sulara orman.

                   Ama Hanna Cash, yavrum,

                   ayrılmadı erkeğinden.

5.

Polis dedi: Bu adam yankesici.

Sütçü dedi: Hem de topal.

Hanna dedi: Bundan ne çıkar?

Erkeğim benim o.

Benim canım onu çeker.

           

                  Orda burda gezer dururdu erkeği.

                  Sonra gelir çekerdi Hanna'ya sopayı.

                  Ama Hanna boşverirdi bunlara.

                  Seviyordu ya kocasını canı gibi.

6.

Damları yoktu başlarını sokacak.

Herkes onlara düşmandı sanki,

Gene de yuvarlanıp gittiler iyi kötü.

Şehirlerden ormanlara yıllar boyu,

ormanlardan kırlara gittiler.

                 Yürüdüler, ne kar dediler ne tipi,

                 kesilinceye dek solukları.

                 Hanna Cash, yavrum,

                 izledi sevgili erkeğini.

7.

Üstleri başları dökülürdü.

Ve yoktu gezmeleri tozmaları Pazar günleri.

Bir pastaneye giremediler üçü bir arada.

Ne yiyecek poğaçaları vardı,

Ne de armonikaları.

                Benzerdi günler birbirine.

                Hiç güneş yoktu havada.

                Ama parlardı güneşler durmadan

                Hanna Cash'ın yüzünde.

Erkeği balık çalar, o tuz çalar,

n'eylersin, "yaşamak çok zor".

Hanna bakar balıkları pişirirken:

Çocuklar oturmuşlar kocasının dizlerine,

Okurlar dua kitabını ezberden.

               Dere tepe elli yıl bu,

               uyudular hepsi bir yatakta.

               İşte Hanna Cash'ın hikâyesi, yavrum.

               Tanrı elbet bir gün görür onu.

 

Bertolt Brecht

Çeviri : A.Kadir - Asım Bezirci