Alacakaranlığa İlenç

"Olmaz ol alacakaranlık!

Yerin dibine bat alacakaranlık!

Evin ocağın sönsün alacakaranlık!

Onulmaz dertlere düşesin de sürüm sürüm sürünesin alacakaranlık!

Dilerim, ettiğini bulasın, kan kusasın...

Sancıdan, sızıdan inleyesin!

Canalıcıya can vermeyesin.

Alacakaranlık, ne karanlıktır, ne aydınlıktır; ikisi ortası, aydınlıktan uzak, daha çok karanlığa yakın.

Alacakaranlık bir kandırmacadır, aldatmacadır, yutturmacadır, oyalama, gözboyamadır.

Karanlık, gecedir, her gecenin de bir sabahı olur.

Ama alacakaranlıkların hiç yoktur sabahı, bir sürüncemedir, sürer gider...

Ne aydınlık, ne karanlık...

Varsa da yok...

Yoksa da var...

Var gibi de yok,

Yok gibi de yine var...

Kanunlar hem var, hem yok...

Kimine var, kimine yok.

Kimi zaman var, kimi zaman yok.

Kimi yerde var, kimi yerde yok.

İnsan hakları, hani varımsı da yokumtrak;

Demokrasi; demokrasisimsi...

Sosyal adalet; sosyal adaletimsi...

Varımtrak yokumsu...

Tatlımtrak acımsı...

Salımtrak ama çarşambamsı...

Batılımsı da doğulumtrak...

İlerimsi de biraz gerimtrak...

Alacakaranlık, insanlara karanlığın aydınlıktır diye yutturulmasıdır: karanlığımsı da aydınlığımtrak...

Karanlık, aydınlığın düşmanıdır.

Alacakaranlık, hiçbir şeyin ne dostu, ne de düşmanıdır.

Alacakaranlık ne tezdir, ne antitezdir, ne sentezdir.

O, allahın belası pis bir şeydir.

Olmaz ol alacakaranlık!

Başın kelola!

Gözün körola!

Yerin dibine bat da bir daha çıkma!

Gel ey aydınlık, gel!"

Aziz Nesin, Azizname, Alacakaranlık

Yücel Erten (Sahneye Uyarlayan), Azizname 95, Mitos-Boyut Yayınları, Oyun Dizisi

"Yasalar örümcek ağı gibidir, sinekleri ve diğer küçük böcekleri yakalamak için yapılmıştır"

Dilsizlerin dilini çözen işkence sayesinde pek çok tutuklu işlemediği suçlardan tutuklu; çünkü özgür bir suçludansa parmaklıklar arkasındaki bir masum tercih edilesidir. Diğerleriyse bazı generallerin kahramanlıkları yanında çocuk oyunu kalan cinayetlerini ya da bizim tüccar ve bankerlerimizin dolandırıcılıkları ya da politikacıların ülkenin bir parçasını sattıklarında aldığı komisyonların yanında şaka gibi görünen soygunlarını itiraf ettiler. Askeri diktatörlükler artık yok, ama Latin Amerika demokrasilerinin cezaevleri ağzına kadar tutukluyla dolu. Tutuklular doğal olarak yoksul; çünkü yeni açılmış bir köprü çöktüğünde, kasaları boşaltılmış bir banka devrildiğinde, çimentosuz inşa edilmiş bir bina yıkıldığında kimsenin hapse girmediği ülkelerde yalnızca yoksullar cezaevine girer.  

Yoksulluk üreten iktidar sistemi kendi ürettiği umutsuzlara karşı da acımasız bir savaş ilan ediyor. Yüz yıl önce, Georges Vacher de Lapouge ırkı saflaştırmak için daha çok giyotin talep ediyordu. Bütün dâhilerin Alman olduğuna inanan bu Fransız düşünür doğal ayıklanmanın hatalarını, keza suçluların ve yeteneksizlerin telaşa düşüren çoğalışını yalnızca giyotinin düzeltebileceğine ikna olmuştu. Sert bir elin sosyal terapi uygulamasını isteyenler, "En iyi haydut ölü hayduttur," diyor şimdi de. Toplum, boşta gezenlerin ve uyuşturucu müptelalarının doldurduğu varoşların tehdidi karşısında, halk sağlığını yasal olarak savunmak adına öldürme hakkına sahip. Sosyal sorunlar kriminal sorunlara indirgendi. Ölüm cezasından yana gitgide büyüyen bir çığlık işitiliyor. Ölüm cezasının cezaevlerindeki harcamalardan tasarruf ettiren adil bir ceza olduğu, sağlıklı bir caydırıcı etki yaptığı ve olası bir tekerrür ihtimalini ortadan kaldırarak suçta tekrar sorununu çözdüğü söyleniyor. Ölerek öğreniliyor. Latin Amerika ülkelerinin çoğunda yasalar ölüm cezasına izin vermiyor. Bununla birlikte, açtığı her uyarı ateşi bir şüphelinin ense köküne isabet eden polisiyle ve dokunulmazlık zırhına bürünüp katliamlarına fütursuzca devam eden ölüm mangalarıyla devlet terörü, bu cezayı uygulamayı sürdürüyor. Devlet, ister kanunla olsun ister kanunsuz, insan katlini, tasarlayarak, kalleşçe ve ayrımcılıkla uyguluyor; ama devlet ne kadar çok adam öldürürse öldürsün, "hiç kimsenin toprağı"na dönüşen sokaklardaki çatışmalar katlanarak artıyor.

İktidar yararsız otları tekrar tekrar biçiyor ama kendi hayatına kastetmeden köküne saldıramıyor. Suçlu mahkûm ediliyor ama onu üreten makine değil; tıpkı uyuşturucu kullanıcısının mahkûm edilip, kimyasal avuntu ve kaçış yanılsaması ihtiyacı yaratan hayat biçiminin mahkûm edilememesi gibi. Her seferinde daha çok insanı sokaklara ve cezaevlerine gönderen ve her seferinde daha çok umutsuzluk ve öfke üreten bir sosyal düzen, sorumluluğu üstünden böyle atıyor. Yasalar örümcek ağı gibidir, sinekleri ve diğer küçük böcekleri yakalamak için yapılmıştır, ama büyük kan emicilerin yolunu kesemez, diye belirtiyor Daniel Drew. Yüzyılı aşkın süre önce şair José Hernández, yasaları, kendisini kullanana asla saldırmayan bir bıçakla karşılaştırmıştı. Ama resmi konuşmalarda yalnızca paçayı sıyıramayan mutsuzlar için değil de herkes içinmiş gibi söz ediliyor yasalardan. Yoksul suçlular filmin kötü adamları, zengin suçlular senaryoyu yazıyor ve oyuncuları yönetiyor.

Eduardo Galeano, Tepetaklak (Tersine Dünya Okulu), Sel Yayınları, S.97-98

Çeviri: Bülent Kale

Yazkurusu

Anladım yazkurusuyum ben

zeytinine kadar yağmalanmış…

Sararıp solmada üstüme yok

Güzün işi kolay, çıplağım hazır

Al beni taşlara vur, kışlara vur, kim karışır?

Al beni rüzgârın önüne at, diline düşür, gıkım çıkmaz!

Uyandır en azgın suları başıma dola

Kanatlarım sürüklenmek için yaratılmış

Göğsümde çığlıklar düğümlenir art arda

gölgemse takılır kalır çalılıklara

Anladım yazkurusuyum ben

kuyusu delik deşik, ağlamaklı…

Kıyımda kalan son maviyi

yaraya dönüştürmüş yoktan bir sıyrık…

Aşk damla damla çekilmiş kanımdan

Kalbimse yanıtsız bir soru imidir artık!..

Ahmet Günbaş

Resim: Turan Enginoğlu

belma sebil

seni ben kallavi sokağı'nda gördüm

sen beni görmedin görmedin

kapıları çaldım adını sordum

söylemediler öğrenemedim

seni ben kallavi sokağı'nda gördüm

bir daha görmedim bilmedim

belma sebil adını yakıştırdım

aklıma geldikçe her sefer

gözlerinin mavisini bitirdim

saçlarının siyahına başladım

kallavi sokağı'nda güvercinler

benim karanlık istanbul'um

bir esnaf kahvesine oturdum

belma sebil ya geçti ya geçer

rüzgârını içime doldururum

kallavi sokağı'nda güvercinler

bunca yıl sönmemiş umudum

nisan değilse mayıs

perşembe değilse pazar

ben belma sebil'i bulurum

Attilâ İlhan

Resim: Turan Enginoğlu

Eskiden

Ne güzel insanlar vardı eskiden.

Çocukluğumuzu kaplamışlardı.

Bize masal anlatırlardı

Cinlerden, perilerden.

Büyük anneler, büyük babalar vardı.

O zaman hepsi uzaktı ölümden.

Hem sevdirir hem korkuturlardı.

Acı hikâyeleri bile tatlı başlardı.

Demek bunun için gittiler hikâyelerden.

Ne güzel insanlar vardı eskiden.

Ne güzel şarkılar vardı eskiden.

Gençliğimizi donatırlardı.

Hep iyi şeyler hatırlatırlardı

Geçip gitmiş devirlerden.

Sevgi ve ümid yaratırlardı.

O zaman her şey uzaktı ölümden.

Yanık şarkılar bile neşeli başlardı.

İster istemez saadet taşardı

Gamsız günlerimizden.

Ne güzel zamanlar vardı eskiden.

Ne güzel şarkılar vardı eskiden.

Hayâl içinde yaşatırlardı.

Güldürür ağlatırlardı

Duymadan biz, düşünmeden.

Her an bir asır kadardı.

O zaman herkes uzaktı ölümden.

Candan sevdiklerimiz vardı.

Hepsi başka güzeldi, bizi tanımazlardı.

Bütün yollarımız geçerdi gül bahçelerinden.

Ne güzel zamanlar vardı eskiden.

Özdemir Asaf, Dünya Kaçtı Gözüme,Yuvarlak Masa Yayınları, 1955

Fotoğraf: Karaköy Meydanı, İstanbul, 1958

Ölümüne Mecaz

    Evvel gidenlerin anısına.

Bunca yaştan sağ çıktım.

Ölümü oyalamakla geçiyor günler.

Bunca sokaktan sağ çıktım.

Tek sözcüğe rastlanmıyor sokaklarda

kalbimi oyalamakla,

mecazları tamir etmekle,

geçmişimi havalandırmakla

geçiyor günler.

Bunca kitaptan sağ çıktım.

"Ölüm" dahil ne çok şeyi tarif ettim de

ölen, öldürülen arkadaşlarımı tarif edemedim...

Bunca kalpten sağ çıktım...

Kabuğun yaradan,

dalın ağaçtan,

yaprağın daldan,

insanın doğadan hatıra olduğunu

bazen bildim bazen bilemedim.

Bunca şiirden sağ çıktım...

Ne çok şiiri, mecazı ve anlam ölümünü hatıra ettim.

Bunca ateşten sağ çıktım...

Külü tecrübe etmeyen 

ateşle göz göze geldiğimde,

"Ölüm ki ömürden hatıradır" deyip sustum. 

Bunca sırdan sağ çıktım.

Ölümü hatırladıkça kalbini eşeleyip duruyor insan

kalbini hatırladıkça ölümü eşeliyor.

unca unutmadan sağ çıktım.

İnanılması güç bir ânındayız tarihin

son ölenimiz üzerinden ne kadar zaman geçti

kaç kitap, kaç gözyaşı öldü

kimse hatırlamıyor. 

Bunca yenilgiden sağ çıktım.

İnsanın düğümü ne çokmuş, 

bir el tarafından ipsiz bağlanmak gibiymiş aşk ve ömür.

Bunca yaştan sağ çıktım.

Biri bizi ateşe, aşka benzetse

ve ölüme hiç sıra gelmese...

Sezai Sarıoğlu

Melez Zamanlar

Şifa dağıtıyor ölü bir tarihin hortlakları 

24 Saat açığız diye haykırıyor 

buna karşın yarın acenteleri 

Heveslerin insanıysa şaşkın

Yurttaşın zihni parçalanmış

"bakınız.." diye giriyor söze, kadrolu televizyon tartışmacımız...

Kısmen polis 

Kısmen hırsız  

Kısmen dikkatli 

Kısmen dalgınız 

"Her şeyden önce..." diyerek başlıyor yazısına, her günkü köşe yazarımız...

Kapitalistiz, feodaliz

post-modern ve de oryantaliz

"Yapılan son araştırmaya göre..." diye bilgilendiriyor bizi, saçaklı Web-a Sayfamız...

İşçiler patron oldu (Yaşasın!) 

Patronlar çağ atlamış (İnanırsanız...)

Sızlanıp duruyor cim (Savcısının) karnında, itirafçının itirafçısı itirafçımız...

Hidayete erecek diyorlar bazılarımız, alışacağız

"Münkirler cehenneme!" giderlerse, arayacağız

"Size gelsin" diyor, "bu unutmak şarkısı", sesler süvarisi arkadaşımız: 

"Şiir bir ülkenin vicdanıdır derlerdi eskiden, billahi yalandır."

Dip su gibidir, kimi deli çay gibidir kavimler, gelirler

Sevgili gibidirler

Kısmen sadık eş, kısmen metres kadın

Kısmen işbirlikçi, kısmen yurtseverdirler

Çağdaş, tutucu, laik, dindar, milliyetçiler

Bazı Türk, bazı Kürt, bazı Çerkez  

Eskiden Alevi, sonradan Sünni’dirler

"Bu kararlı karmaşanızı sakın bir yana bırakmayınız!" 

diye öğütlüyor, dolaylı dilleriyle, emekli büyükelçiler... 

Kısmen cüz, kısmen bütünüz 

Asılız, aslı gibiyiz, suretiz; dahi kopyayız... 

Tarafsız bir dille aktarıyor merkeze, bütün bu olanları, yabancı gözlemciler...

Durum endişe verici kimine göre

Oldukça ümitli, ötekine sorsanız

"Ündür yorumu bugünün" diyor, yedi-yedi atan bir zar sahibi derken gökdelenlerden...

 

Hülya Avşar, İbrahim Tatlıses

Deniz Baykal, Recep Erdoğan'ız 

Bense; şairliğe vurdum kendimi,  yalan yanlış yazarım...

Vesaire, vesaire, ardından üç noktayız 

Herkesiz... her şeyiz... birazız... fazlayız...

Hiçbir şey... de diyebiliriz buna... hiç kimse... 

bir... diğer... bir başka... deyişle...

Bir ad arıyorum, ana rahminde zavallı bir bebek 

gibi kıvrılmış bugüne...

Ana rahminde mi, zavallı mı, bir mi, bebek mi

kıvrılmış mı, bugün mü, diye diye...

Bilmenin peşinde kaybettiklerime ağlarım.

Ferruh Tunç

Kırkikindiler

"Bu sarı, tok tütünü senin için

ayırdım: senin için soydum

domatesin kabuğunu, senin için

dildim, tuzladım."

"Senin için perdaha çektim içimdeki

hayvanı; gövdemi yaya, burguya

aldım senin için. Bu koku, bu kor,

bu gemsiz istek senin açlığın için."

"Toprak suya doydu bu yıl, ben sana

daha doyamadım," diye sürdürüyor

kadın, içinden. "Yüzündeki gururlu

umutsuzlukla içimdeki doludizgin

kısrağa katıl."

Enis Batur

Resim: Merve Turan, Kağıt Üzerine Karışık Teknik

Aşk İki Kişiliktir

Değişir rüzgârın yönü

Solar ansızın yapraklar

Şaşırır yolunu denizde gemi

Boşuna bir liman arar

Gülüşü bir yabancının

Çalmıştır senden sevdiğini

İçinde biriken zehir

Sadece kendini öldürecektir

Ölümdür yaşanan tek başına

Aşk iki kişiliktir

Bir anı bile kalmamıştır

Geceler boyu sevişmelerden

Binlerce yıl uzaklardadır

Binlerce kez dokunduğun ten

Yazabileceğin şiirler

Çoktan yazılıp bitmiştir

Ölümdür yaşanan tek başına

Aşk iki kişiliktir

Avutamaz olur artık

Seni bildiğin şarkılar

Boşanır keder zincirlerinden

Sular tersin tersin akar

Bir hançer gibi çeksen de sevgini

Onu ancak öldürmeye yarar

Uçarı kuşu sevdanın

Alıp başını gitmiştir

Ölümdür yaşanan tek başına

Aşk iki kişiliktir

Yitik bir ezgisin sadece

Tüketilmiş ve düşmüş gözden

Düşlerinde bir çocuk hıçkırır

Gece camlara sürtünürken

Çünkü hiçbir kelebek

Tek başına yaşayamaz sevdasını

Severken hiçbir böcek

Hiçbir kuş yalnız değildir

Ölümdür yaşanan tek başına

Aşk iki kişiliktir

Ataol Behramoğlu

Solgun Bir Gül Oluyor Dokununca

Çoklarından düşüyor da bunca

Görmüyor gelip geçenler

Eğilip alıyorum

Solgun bir gül oluyor dokununca.

Ya büyük şehirlerin birinde

Geziniyor kalabalık duraklarda

Ya yurdun uzak bir yerinde

Kahve, otel köşesinde

Nereye gitse bu akşam vakti

Ellerini ceplerine sokuyor

Sigaralar, kağıtlar

Arasından kayıyor usulca

Eğilip alıyorum, kimse olmuyor

Solgun bir gül oluyor dokununca.

Ya da yalnız bir kızın

Sildiği dudak boyasında

Eşiğinde yine yorgun gecenin

Başını yastıklara koyunca.

Kimi de gün ortası yanıma sokuluyor

En çok güz ayları ve yağmur yağınca

Alçalır ya bir bulut, o hüzün bulutunda.

Uzanıp alıyorum, kimse olmuyor

Solgun bir gül oluyor dokununca.

Ellerde, dudaklarda, ıssız yazılarda

Akşamlara gerili ağlarla takılıyor

Yaralı hayvanlar gibi soluyor

Bunalıyor, kaçıp gitmek istiyor

Yollar, ya da anılar boyunca.

Alıp alıp geliyorum, uyumuyor bütün gece

Kımıldıyor karanlıkta ne zaman dokunsam

Solgun bir gül oluyor dokununca.

Behçet Necatigil

Yeis

Akşam üstleri geliyor

Tam insanlar işten çıkarken.

Salkım salkım tramvaylardan

Bir güzel çocuk yüzüyle gülümsüyor

Namussuz, akşam üstleri geliyor. 

Neremden yakalıyor, bilmiyorum

Ben tam sevmeye hazırlanırken

On altı yaşındaki sevgilimi.

Elini elimle tutmak

Yirmi dört saatte bir

Sıcak bir laf dinlemek isterken

Rezil... Tam o saatlerde geliyor. 

Sait Faik Abasıyanık

Düşlerde Fener Olmak

Ben ölünce

hiç değilse

Bir fener olsam,

kapında dursam,

soluk donuk geceyi

aydınlığa boğsam.

Ya da limanda

gemilerin uyuduğu zamanda

gülüşürken kızlar

uyumasam,

dar kirli bir kanalda

bir yalnıza göz kırpsam.

Daracık bir sokağa

assalar beni

teneke, kırmızı bir fener

bir meyhane önünde

dalgın düşüncelerle

tempo tutup şarkılara

sallansam.

Ya da şöyle bir fener

gözleri büyümüş bir çocuğun yaktığı

duyulup da korkunca çevresinde yalnızlığı

dışarda camlarda

fırtınanın ıslığı

kâbuslar, görüntüler, cinler.

Evet, hiç değilse.

ben ölünce

bir fener olsam,

tek başına geceleri

uykulardayken dünya

gökte ayla senli benli

sohbete dalsam.

Wolfgang Borchert

Çeviri: Behçet Necatigil