Yürü Bre Yalan Dünya

Yürü bire yalan dünya

Sana konan göçer bir gün

İnsan bir ekin misali

Seni eken biçer bir gün

Ağalar içmesi hoştur

O da züğürtlere güçtür

Can kafeste duran kuştur

Elbet uçar gider bir gün

Aşıklar der ki n'olacak

Bu dünya mamur olacak

Halebi Osmanlı alacak

Dağı taşa katar bir gün

Yerimi serin bucağa

Suyumu koyun ocağa

Kafamı alın kucağa

Garip anam ağlar bir gün

Yer üstünde yeşil yaprak

Yer altında kefen yırtmak

Yastığımız kara toprak

O da bizi atar bir gün

Bindirirler cansız ata

İndirirler tuta tuta

Var dünyada yol ahrete

Coşkun gider salın bir gün

Karac'oğlan der naşıma

Çok işler geldi başıma

Mezarımın baş taşına

Baykuş konar öter bir gün

Karacaoğlan

Tükenmez Davayı Bana mı Verdin

nahnü kasemnada taksimde mevla

bu noksan kısmeti bana mı verdin

aleme safalar eyledin ata

derd ile mihneti bana mı verdin

geleli dünyaya rahm-i maderden

gönül şad olmadı gamdan kederden

türlü serencamlar geçirdik serden

hep kamu kesreti bana mı verdin

içirdin feleğin cam-ı zehrini

aldı gam leşkeri gönül şehrini

yeter bunca demdir çektim karhını

diyar-ı gurbeti bana mı verdin

bu nasıl tecelli bilmem ne hikmet

serpilmiş cihana dane-i kısmet

dertli'yi gurbette koydun akibet

firakı hasreti bana mı verdin

Aşık Dertli (1772 Bolu - 1846 Ankara)

Bu şiir Keskinli Hacı Taşan tarafından aşağıdaki haliyle derlenmiştir.

nahnü gasemna'da nade taksimde mevla

perişan kısmeti bana mı verdin

aleme gösterdin zevki ile sefa

tükenmez davayı bana mı verdin

bilmem ne tecelli bilmem ne hikmet

aleme gösterdin daneyi kısmet

yeter gayrı felek çektiğim zahmet

derd ile mihneti bana mı verdin

Aşık Dertli

Derleyen: Keskinli Hacı Taşan (1930 Keskin - 1983 Kırıkkale)

Yaz Gelir

Aman niye gamlanırsın da divane gönül

Elbet bir gün bu kış gider yaz gelir vay

Ben dertliyim deyi şikâyet etme oy ölürüm

Vay gurbet yetmez mi vay vay

Âşıklara da böyle cefa az gelir

Elbet bir gün bu kış gider yaz gelir

Aman güven o Mevla’ya da kalmazsın naçar

Kara gün derler de tez gelir geçer vay vay…

Seni eken bir gün kıymatın biçer oy ölürüm

Vay gurbet yetmez mi vay vay

Gerçeklere de elin sözü az gelir

Elbet bir gün bu kış biter yaz

Şekip gine haşır neşir de olursun hakla

Özünle sözünle kalbini pakla vay vay

Canıyın içinde cananın sakla oy ölürüm

Vay gurbet yetmez mi vay vay

İncitirler de ona elden söz gelir

Elbet bir gün bu kış biter yaz gelir

Şekip Şahadoğru

Derleyen: Musa Eroğlu   Yorum: Hasret Gültekin

Bu Bağı Alemi Geçirme Böyle

Bu bağı alemi geçirme böyle

Bir körpe goncasız taze fidansız

Hele ben görmedim gördüğün söyle

Var mıdır bir aşk didesi kansız

Sofu benden sorma sevdayı sual

Süleyman' da dahi var idi bu hal

Aşık olan elbet sevmez mi cemal

Yanar mı pervane şemasız ansız

Gelsin şu halimi görsün inansın

Allah' tan korkmazsa kuldan utansın

Dilerim Allah'tan beş beter yansın

Pek yaktı canımı dinsiz imansız

Erzurumlu Emrah 

(1775 Tanbura, Erzurum - 1854, Niksar, Tokat)

Eski Libas Gibi

Eski libas gibi aşığın gönlü

Söküldükten geri dikilmez imiş

Ne kadar olsa da gerdanı benli

Her güzelin kahrı çekilmez imiş

Bülbül eder daldan dala bir sekiş

Anın için eyler gül ile çekiş

Aşkın iğnesiyle dikilen dikiş

Kıyamete değin sökülmez imiş

Dilber böyle değil idin sen ezel

Aşkımın bağına düşürdün gazel

İbrişimden nazik sandığım güzel

Meğer pulat gibi bükülmez imiş

Seyrani'nin gözü kanlı yaş imiş

Aşk u sevda cümle derde baş imiş

Toprak sandım benim bağrım taş imiş

Meğer taşa tohum ekilmez imiş

Aşık Seyrânî (1800-1866)

Evlerinde Bir İpekten Halı Var

Evlerinde bir ipekten halı var

Şeker yemiş dudağında balı var

Ben de bildim bir vefasız yarim var

Ayıp derler kendi düşen ağlamaz

Ak üstüne kareleri bağlamaz

Sepet aldım bağa girdim üzüme

Yollar ırak yar görünmez gözüme

Uyma dedim uydu eller sözüne

Ayıp derler kendi düşen ağlamaz

Ak üstüne kareleri bağlamaz

Kaynak Kişi: Fırıncı Tahir

Derleyen: Emin Aldemir

Yöresi: Gaziantep

Divane Gönlüm Benim

Divane gönlüm benim bir dala konamadım

Nice derde dayandım, bu derde dayanamadım

Felek beni adım adım, kovaladı yaralandım

Bilmem feleğe neyledim, ömrüm sana doyamadım

Gül dediğim diken oldu, gül yerine ömrüm soldu

Yaram sızıladı kaldı, saran bir dost bulamadım

Felek beni adım adım, kovaladı yaralandım

Bilmem feleğe neyledim, ömrüm sana doyamadım

Sefil Emrah der bu alem, akar yaşım kalem kalem

Ne o yare bir tek selam, salam dedim salamadım

felek beni adım adım, kovaladı yaralandım

Bilmem feleğe neyledim, ömrüm sana doyamadım

Ercişli Emrah (Diğer Mahlaslar: Sefil Emrah, Dertli Emrah, Kul Emrah, Aşık Emrah)

Sen Bir Ceylan Olsan

Sen bir ceylan olsan ben de bir avcı

Avlasam çöllerde saz ile seni

Bulunmaz dermanı yoktur ilacı

Vursam yaralasam söz ile seni

Kurulma sevdiğim güzelim deyin

Bağlanma karayı alları geyin

Ben bir çoban olsam sen de bir koyun

Seslesem elime tuz ile seni

Koyun olsan otlatırdım yaylada

Tellerini yoldurmazdım hoyrada

Balık olsan takla dönsen deryada

Düşürsem toruma hız ile seni

Veysel der ismini koymam dilimden

Ayrı düştüm vatanımdan ilimden

Kuş olsan da kurtulmazdın elimden

Eğer görsem idi göz ile seni

Aşık Veysel Şatıroğlu

Kimse Bana Yaran Olmaz Yar Olmaz

Kimse bana yaran olmaz yar olmaz

Mertlik hırkasını giydim giyeli

Dünya bomboş olsa bana yer kalmaz

İnsana muhabbet duydum duyalı

İmanım hükümdar benliğim esir

Ehli Beyt'i sevdim dediler kusur

Kimi korkak dedi kimi de cesur

Kurt ile kuzuyu yaydım yayalı

Ardımdan vuranlar yüzüme güler

Kestiği az gibi parçalar böler

Herkes kılıcını boynumda biler

Başımı meydana koydum koyalı

Bu kızılbaş oldu yunmaz dediler

Kapıya bacaya konmaz dediler

Kestiği haramdır yenmez dediler

İmam Hüseyin'e uydum uyalı

Kimi benden kağıt hüccet arıyor

Hal bilmeyen dip dedemi soruyor

Dostlar ölümüme karar veriyor

Sefil Selimi'yim dedim diyeli

Sefil Selimi (Ahmet Günbulut, Şarkışla 1933 - Sivas 2003)

Bir Seher Vaktinde İndim Bağlara

Bir seher vaktinde indim bağlara

Öter şeyda bülbül gül yarelenir

Bakmaz mısın sinemdeki dağlara

Derdim söylesem dil yarelenir

Boş geçirmeyelim gel şu çağları

Dolaşalım sahraları dağları

Bir gün gazel döker ömrün bağları

Eser sam yelleri dal yarelenir

Daimi'yim eder çeşmim çırağı

Dostun muhabbeti cennet otağı

Ancak bu dünyada derdim ortağı

Sazım figan eder tel yarelenir

Aşık Daimi, Erzincan

Mustafa Uçar tarafından derlenmiştir. 

TRT İzmir Radyosu tarafından derlenmiştir.

Kâtipler Oturmuş Derdimi Yazar

Kâtipler oturmuş derdimi yazar

Dem bir gelir geçer devran eylenmez

Felek vurdu yıktı burç hisarını

Yel eser savurur harman eylenmez

Bu dünya dediğin bir sınık yaydır

Evveli toy düğün ahiri vaydır

Dört kapılı ulu hoş bir saraydır

Konan göçer imiş kalan eylenmez

Yüreğimde vardır aşk ile yara

Varayım tabibe bulayım çare

Fırsat elde iken gel uy katara

Senin için yolda kervan eylenmez

Abdal Pir Sultan'ım keremler kani

Nereden geliyor canımın canı

Sensin bu gönlümün şahı sultanı

Sensiz bu cesette bu can eylenmez

Pir Sultan Abdal

Seyyah Oldum Şu Alemi Gezerim

Seyyah oldum şu alemi gezerim

Bir dost bulamadım gün akşam oldu

Kendi efkârımla okur yazarım

Bir dost bulamadım gün akşam oldu

İki elim gitmez oldu yüzümden

Ah ettikçe kan yaş gelir gözümden

Kusurum gördüm kendi özümden

Bir dost bulamadım gün akşam oldu

Bozuk şu dünyanın düzeni bozuk

Tükendi daneler kalmadı azık

Yazıktır şu geçen ömüre yazık

Bir dost bulamadım gün akşam oldu

Gene kırcalandı dağların başı

Durmadan akıyor gözümün yaşı

Verdiği emeği alıyor kişi

Bir dost bulamadım gün akşam oldu

Kul Himmet Üstadım ummana daldım

Gelenden geçenden haberin aldım

Abdal oldum çullar giydim dolandım

Bir dost bulamadım gün akşam oldu

Kul Himmet Üstadım (Aşık İbrahim)

Kul Himmet Üstadım (Aşık İbrahim) Sivas'ın İmranlı ve Divriği ilçelerinde yaşamış ozandır. Büyük ozan Kul Himmet'e sevgisinden dolayı Kul Himmet Üstadım mahlasını kullanmıştır. Şiirin türkü formu 625 repertuvar numarası ile TRT arşivlerinde yer almaktadır. Erzincan yöresine kayıtlı türküyü Nurettin Dadaloğlu derlemiş, Muzaffer Sarısözen notaya almıştır.

Değme Felek

Bugün benim efkârım var zarım var

Değme felek değme telime benim

Gül yüzlü cananı elden aldırdım

Ecel oku değdi gülüme benim

Değme felek değme telime benim

Lokman Hekim gelse sarmaz yarayı

Hilebaz dostunan açtık arayı

Ne köşkümü koydu ne de sarayı

Baykuşlar tünedi dalıma benim

Değme felek değme telime benim

Özlemi'yem başım dumanlı dağlar

Gözlerim yaşlıda içim kan ağlar

Güz ayları geldi bozuldu bağlar

Hazan yeli değdi gülüme benim

Değme felek değme telime benim

Aşık Özlemi

Elâ Gözlü Benli Dilber

Elâ gözlü benli dilber

Koma beni el yerine

Altın kemerin olayım

Dola beni bel yerine

Hecine gönlüm hecine

Yiğide ölüm gecine

Al beni zülfün ucuna

Sallanayım tel yerine

N'olur karşımda dursana

Şu garip halim sorsana

Zülfünden bir tel versene

Koklıyayım gül yerine

Karacaoğlan der n'olayım

Kolun boynuna dolayım

Nazlı yâr kölen olayım

Kabul eyle kul yerine

Karacaoğlan

Seher Yeli Nazlı Yâre

Seher yeli nazlı yâre

Bildir beni bildir beni

Düşmüşüm elden ayaktan

Kaldır beni kaldır beni

Söyle güzeller şahına

Yüz süreyim dergâhına

Zehir olan kadehine

Doldur beni doldur beni

Kul Ahmet'im gönül versem

Bağında gülünü dersem

Senden gayrı yâr seversem

Öldür beni öldür beni

Kul Ahmet

Bağışla Beni

İşittim feryadını, kırıldı belim

Gelmek mümkün değil, bağışla beni

Didindim, çırpındım, kapalı yolum

Gelmek mümkün değil, bağışla beni.

 

Hıçkırığın yaktı beni bitirdi

Özümden ruhumu aldı götürdü

Yüzünü görseydim bana yeterdi

Gelmek mümkün değil, bağışla beni.

 

Orda olsaydım silerdim yaşını

Döşüme alırdım güzel başını

Gelseydim öperdim toprak taşını

Gelmek mümkün değil, bağışla beni.

 

Izdırabın çoktur, büyük acın var

Senden uzak kaldım, yanıyorum yar

Gelirdim kuş gibi uçsaydım eğer

Gelmek mümkün değil, bağışla beni.

 

İsterdim ben bu an orda olmayı

Silerdim gözünden akan damlayı

Çok arz ettim azmeyledim gelmeyi

Gelmek mümkün değil, bağışla beni.

Bilirim ki orda yıkıldın kaldın

Tek teselliyi göz yaşlarından aldın

Yaktın bu sinemi ateşe saldın

Gelmek mümkün değil, bağışla beni.

 

Nesimi kalbinde saklıyor seni

Sensiz dünya zindan, nidem cihanı

Gelmek için de satardım ben beni

Gelmek mümkün değil, bağışla beni.

Nesimi Çimen

Kükredi Çimenler Açıldı Güller

Kükredi çimenler açıldı güller

Al şala bürünür bahçeler bağlar

Ömrümden gidiyor bu geçen günler

Ah çektikçe didelerim kan ağlar

Sefil baykuş viranede seslenir

Koç yiğitler gurbet ele yaslanır

Her türlü çiçekle kırlar süslenir

Yeşil yaprak giyer dumanlı dağlar

Mart ayında sarı çiğdem açılır

Nisan gelir çayır çimen seçilir

Mayıs sonu yaylalara göçülür

Güzellere eda verir o çağlar

Yağmur yağar şimşek çakar gök gürler

Çoban kaval çalar seslenir kırlar

Güneş vurur buharlanır o yerler

Derin derin derelerden su çağlar

Dağları her türlü gül eden mevsim

Ayları toplayıp yıl eden mevsim

Veysel'i bir aşka kul eden mevsim

Kırılmaz Veysel'i bağlayan bağlar

Aşık Veysel Şatıroğlu

Arkam Sensin Kal'am Sensin

Hemen mevla ile sana güvendim

Arkam sensin kal'am sensin dağlar hey

Yoktur senden gayrı kolum kanadım

Arkam sensin kal'am sensin dağlar hey

Sana derim sana ey ulu yaylam

Meğer başım alam ilinden gidem

Okum senden yayım sendedir cidam

Arkam sensin kal'am sensin dağlar hey

Yüce yüce tepesinden yol aşan

Gitmez oldu gönlümüzden endişen

Mürüvvetsiz beyden yeğdir dört köşen

Arkam sensin kal'am sensin dağlar hey

Hep sınadım Osmanlının alını

Bulamadım bir kez gönlüm alanı

Anacağız sevdiğimin halını

Arkam sensin kal'am sensin dağlar hey

Köroğlu der tepelerden bakarım

Gözlerimden kanlı yaşlar dökerim

Bunca yıldır hasretini çekerim

Arkam sensin kal'am sensin dağlar hey

Köroğlu

Ezel Bahar Olmayınca

Ezel bahar olmayınca

Kırmızı gül bitmez imiş

Kırmızı gül bitmeyince

Sefil bülbül ötmez imiş

Bülbüller gelir ötmeye

Güle sarılıp yatmaya

Bağıban gülü satmaya

Gül kadrini bilmez imiş

Bahçevan sata bu gülü

Haramdır parası pulu

Ağlatma sefil bülbülü

Gözyaşını silmez imiş

Yılda birgün ziyan olur

Dost yoluna talan olur

Bazı insan hayvan olur

Hayvan adem olmaz imiş

Şah Hatayi'm ölmeyince

Tenim turap olmayınca

Dost dosttan ayrılmayınca

Dost kadrini bilmez imiş

Şah İsmail Hatâî (Hatâyî)

    Şah İsmail'in Hatâî mahlasını kullanmasıyla ilgili birçok farklı görüş bulunmaktadır. Bunlardan birkaçını paylaşalım:

    "Şah İsmail bu mahlası seçerken ister tevazuundan dolayı olsun ister başka bir maksattan dolayı olsun 'Hata' denen anlam ile veya bu manada işlenen bir fiil ile bir bağlantı kurarak. bu mahlasını tercih etmiş ve kullanmıştır. Çünkü birçok şiirinde kendisini hatalı gördüğünü ve bu hatalarından dolayı da Allah'ın kendisini affetmesini istediğini belirtmektedir. Şiirlerinin birinde:

    Kılbaki meni fena yüzünde

    Sen Haksın ve men hata yüzünde

    Sen kan-ı mürüvvet ve atasın

    Bağışla Hatayî'nin hatasın

    Diğer bir şiirinde de:

    İhlas-ı dilden ayet-i ta'viz okur mudam

    Yad eylegeç cihanda Hatâyî hatasını

    

  diyerek aslında seçtiği bu mahlasının dünyadaki hatalarıyla olan bağlantısına dikkat çekmek istemektedir. Ancak bu hatalı fiilinin ne olduğunu haliyle açıklamamaktadır."  

Mustafa Ekinci, Harran Üniversitesi

    "10. yüzyıldan 14. yüzyıla kadar İran’ın doğusunda 'HİTAY' adlı bir Türk devleti bulunmaktaydı. Hitaylar resim ve güzel sanatlar konusunda çok ileriydi. Özellikle süsleme sanatında Uygurlularla birlikte Orta Asya ve yakın doğuda çok ileri bir medeniyet kurmuşlardı. Bunu da Mani dinin kurucusu Mani’den ve müridlerinden öğrenmişlerdi. Mani dini 3. yüzyılda İran’da yasaklanınca, Mani dinine mensup olanlar Hindistan üzerinden Orta Asya ve Çin’e kadar gitmişlerdi. Kendi dinleri ile birlikte resim ve güzel sanatları da götürmüşlerdi Mani dininin kutsal kitapları resimler ve tasvirlerle süslüydü. Ressamlar, resim sanatının piri olarak Manizm dininin kurucusu Mani’yi gösterirler. Hitayların Mani mensuplarından öğrenip geliştirdikleri bu resim ve süsleme sanatına 'Hatayi' süsleme sanatı deniliyordu. Şah İsmail de buradan esinlenerek yazdığı şiirleri bu süsleme sanatına benzeterek 'Hatayi' mahlasını kullanmıştır. Safevilerin sarayı 'Hatayi'lerin minyatürleri ve resim tabloları ile meşhurdur. Şah ismail, şiirlerinde Safevileri, Hatayi’lere benzetmiştir. O şiirlerden birisi şöyledir:

    Kırmızı taclu, boz atlı, ağır leşkerli (askerli) heybetli,

    Yusuf peygamber sıfatlı, Gaziler diyen Şah menem.

    Hatai’yem al atlıyem, sözü şekerden tatlıyem

    Murtaza Ali Zatlıyem, Gaziler diyen Şah menem.

  Türk kavminden olan Hitaylar, (Hatayiler) erkeklerinin uzun boylu,  yakışıklı, kadınlarının ise güzel olması ile meşhurdur. İranlı ünlü şair Şirazlı Hafız bir şiirinde şöyle der: 

    Dün peri yüzlü Türk güzeli yanımızdan ayrılıp gitti.

    Acaba ne hatamızı gördü de Hitay yolunu tuttu.

  Makalemizi, benim de aynen katıldığım Ahmet Küçükkalfa’nın şu görüşü ile bitirelim: 

  'Safeviler, Hatayi geleneğin temsilcisi oldular. Şahnamelerdeki minyatürlerde olduğu kadar, mimaride, süslemede, şiirde, tekstilde kısaca güzel sanatların her şubesinde yetkin eserler verdiler.

   Hatayi geleneğin yetkin temsilcisi Şah İsmail’in Hatayi mahlasının, Uygur-Hıtay (Hatayi) yüksek kültürünün ve güzel sanatlarının bir yansıması olduğu kuşkusuzdur.' "  

Hamdullah Dedeoğlu

Bir Ayrılık Bir Yoksulluk

Vara vara vardım ol kara taşa 

Hasret ettin beni kavim kardaşa 

Sebep ne gözden akan kanlı yaşa 

Bir ayrılık bir yoksulluk bir ölüm 

Nice sultanları tahttan indirdi 

Nicesinin gül benzini soldurdu 

Nicelerin gelmez yola gönderdi 

Bir ayrılık bir yoksulluk bir ölüm 

Karac'oğlan der ki kondum göçülmez 

Acıdır ecel şerbeti içilmez 

Üç derdim var birbirinden seçilmez 

Bir ayrılık bir yoksulluk bir ölüm 

Karacaoğlan