Öğle Sonrasına Fısıldanmış

Güneş güz inceliğinde ve çekingen

Ve ağaçlardan düşer meyve.

Sessizlik mavi uzamlara yerleşmiş

Uzun bir öğle sonrası.

Metalik ölüm sesleri;

Ve yıkılıyor doru bir hayvan.

Yaprak dökümüyle kısık şarkıları

Esip gider kavruk kızların.

Alnı Tanrı'nın renkler düşler,

Çılgınlığın uysal kanatlarını sezer.

Gölgeler dolanır tepede

Yokoluşça kuşatılmış kapkara.

Tan duruluk ve şarapla dolu;

Üzgün gitarlar sızar.

Ve içerdeki kısık lâmbaya

Konuk olursun düşünde yine.

Georg Trakl,  Çeviri: Yücel Sivri

Resim: Timothy Barr

Sevgilerde

Sevgileri yarınlara bıraktınız

Çekingen, tutuk, saygılı.

Bütün yakınlarınız

Sizi yanlış tanıdı.

Bitmeyen işler yüzünden

(Siz böyle olsun istemezdiniz)

Bir bakış bile yeterken anlatmaya her şeyi

Kalbinizi dolduran duygular

Kalbinizde kaldı.

Siz geniş zamanlar umuyordunuz

Çirkindi dar vakitlerde bir sevgiyi söylemek.

Yılların telâşlarda bu kadar çabuk

Geçeceği aklınıza gelmezdi.

Gizli bahçenizde

Açan çiçekler vardı,

Gecelerde ve yalnız.

Vermeye az buldunuz

Yahut vaktiniz olmadı.

Behçet Necatigil

(16 Nisan 1916, İstanbul - 13 Aralık 1979, İstanbul)

"Zeytinyağlı Yiyemem Aman" Türküsünün Acı Gerçeği

    Bursa yöresine ait bu türkü 2 Kasım 1954 tarihinde İhsan Kaplayan’dan kaynak gösterilerek Muzaffer Sarısözen tarafından derlenmiştir.

    Marshall Planı 2. Dünya Savaşı sonrasında 1947 yılında önerilen ve 1948-1951 yılları arasında yürürlüğe konan ABD kaynaklı bir ekonomik yardım paketidir. Aralarında Türkiye’nin de bulunduğu 16 ülke, bu plan uyarınca ABD’den ekonomik kalkınma yardımı almıştır. ABD geçmişten beri dünyanın en büyük mısır üretici ülkesidir. ABD birikmiş olan mısır dağlarını eritmenin bir yolu olarak mısırözü yağı ihracatını keşfetmiştir. Marshal yardımının koşullarından biri Türkiye’nin ABD’den mısırözü yağı almasıdır.

(Yeni Sömürgecilik Açısından Gıda Emperyalizmi, Osman Nuri Koçtürk, Toplum Yayınları, 1966).

    Buna koşut olarak Türkiye’de ilk margarin fabrikası kurulur. Yine aynı dönemde yüz binlerce zeytin ağacı sökülerek bir katliam yapılır. Kalan zeytin ağaçlarından elde edilen zeytinyağının büyük bölümü ABD tarafından Dolar karşılığı alınır ve mısırözü yağı TL karşılığı satılır.

    Türk insanı zeytinyağından soğutularak mısır özü yağına ve margarine alıştırılır. Bu amaçla zeytinyağı ısınırsa kanser yapar gibi yalanlar uydurmaktan da geri kalınmaz. Hâlbuki zeytinyağı halk ağzındaki deyişiyle dumanlaşma derecesi en yüksek (en zor yanan) sıvı yağlardan biridir.

    Bununla da kalınmaz, kötülemek için tıpkı bugün yapılan halkla ilişkiler endüstrisi çalışmaları gibi "Zeytinyağlı yiyemem aman, basmadan fistan giyemem aman…" diye türkü sipariş edilir ve ülkenin en popüler türküsü yapılır.

    Katı yağ/margarine mahkûm edilen halk, 20-30 yılda bir kaşık yağa bile muhtaç hâle getirilir. Ve basma giyen kadınlar, plastik giysilerle tanıştırılır…

Zeytin yağlı yiyin, basma fistan giyin...

Prof. Dr. Kenan Demirkol

(Çiftlik Dergisi Web Sayfasından Alıntılanmıştır.)

Bu Bağı Alemi Geçirme Böyle

Bu bağı alemi geçirme böyle

Bir körpe goncasız taze fidansız

Hele ben görmedim gördüğün söyle

Var mıdır bir aşk didesi kansız

Sofu benden sorma sevdayı sual

Süleyman' da dahi var idi bu hal

Aşık olan elbet sevmez mi cemal

Yanar mı pervane şemasız ansız

Gelsin şu halimi görsün inansın

Allah' tan korkmazsa kuldan utansın

Dilerim Allah'tan beş beter yansın

Pek yaktı canımı dinsiz imansız

Erzurumlu Emrah 

(1775 Tanbura, Erzurum - 1854, Niksar, Tokat)

"Geyik Muhabbeti"

    Geyikli Niyazi ya da Resneli Niyazi diye adı tarihe geçen Osmanlı subayı Niyazi Bey, 1873'te Manastır yakınındaki Resne kasabasında doğmuştu.  Harbiye Mektebi'ni bitirip teğmen rütbesi ile 1897 Osmanlı-Yunan savaşına katıldı. Savaşta büyük yararlık gösterip üsteğmenliğe yükseltildi. Balkanlar'da ayaklanan Sırp ve Bulgar çetecilerle göğüs göğse çarpışıp büyük ün kazandı. Yurtseverliği ve silahşorluğu, yurt içinde büyük hayranlık uyandırmıştı. Şapkasının üzerine “vatan fedaisi” diye yazıyordu... Kendisine, padişah yaveri unvanı verilmek istendiğinde; sadrazamın on üç yaşındaki oğluna da aynı unvanın verilmiş olmasını içine sindiremediği için reddetti! 

    Resneli Niyazi, evladı gibi sevdiği bir geyikle dolaşırdı. "Geyikli Niyazi" adıyla da anılması bu yüzdendi.

    İttihat ve Terakki gizli cemiyetinin amacı doğrultusunda, 3 Temmuz 1908'de Selanik'ten iki yüz fedaisiyle dağa çıkarak Sultan II. Abdülhamit'in istibdat rejimine karşı başkaldırdı. Adı Enver ile birlikte Hürriyet Kahramanı olarak anılmaya başlandı. 

    Sultan II. Abdülhamit 1878'de ortadan kaldırdığı birinci Meşrutiyet rejimini, 23 Temmuz 1908'de ikinci kez ilan etmek ve Anayasa'yı (Kanunu Esasi) yürürlüğe sokmak zorunda kaldı. 24 Temmuz'da Meşrutiyet resmileşti. 

    Resneli Niyazi Bey, "Kahraman-ı Hürriyet" unvanıyla dağdan kente indiğinde büyük gösterilerle karşılandı. 

    1909 yılında 31 Mart ayaklanması meydana geldi.  Ayaklananlar İstanbul sokaklarında günlerce süren bir mektepli subay avı başlatarak, çok sayıda mektepli subayı öldürdüler. 

    Bunun üzerine Selanik'teki 3. Ordu bünyesinde İstanbul'daki ayaklanmayı bastırmak üzere bir Hareket Ordusu kuruldu. Resneli Niyazi de,  yanındaki fedailerle Hareket Ordusu'na katılarak, İstanbul'a geldi. Tabii geyiğini de birlikte getirmişti. 

    İşte o günlerde, Resneli Niyazi Bey’in, İstanbul'un içinde özgürce gezen geyiği, gazetelere konu oldu. Gazeteler siyaseti ve 31 Mart Ayaklanması’nı unutup, bugünün magazin basını gibi, Resneli Niyazi’nin geyiğiyle ilgili haberler yapmaya başlamıştı. O kadar çok geyik haberi yapılıyordu ki, buna karşı çıkanlar, “Yeter artık bu geyik muhabbeti" diye yakınır oldu... O günden sonra geyik muhabbeti bir deyim olarak dilimize yerleşti.

Necati Güngör'ün Sayfasından Alıntılanmıştır

Sayım

Görüyor, işitiyoruz melevizyonda

Büyük küçük meclislerde, panellerde

Basın toplantılarında

Bir "sayın"dır gidiyor

"Sayın" aşağı "sayın" yukarı

"Sayın" diyorlar birbirlerine hep

Oysa sayıyla verilmedi ki 

 Bu "muhterem" dürzüler bize!

Can Yücel, Kuzgunun Yavrusu, Yeni Yaprak Yayınları

Şu Karşıki Dağda Kar Var Duman Yok

Şu karşıki dağda kar var duman yok

Benim sevdiceğimde din var iman yok

Vardım baktım nazlı yarim evde yok

Ver benim sazım efendim ben gider oldum

Süremedim lavantayı konsola koydum

Şu karşıki dağda titirer dallar

Benim gönlüm arzu çeker tomurcuk güller

Kader kısmet böyleyimiş ne yapsın eller

Ver benim sazım efendim ben gider oldum

Süremedim lavantayı konsola koydum

Anonim (Yöre: Hatay)

Kaynak Kişiler: Emel Akçay, Halide Alkan

Derleyen: Muzaffer Sarısözen

Eski Libas Gibi

Eski libas gibi aşığın gönlü

Söküldükten geri dikilmez imiş

Ne kadar olsa da gerdanı benli

Her güzelin kahrı çekilmez imiş

Bülbül eder daldan dala bir sekiş

Anın için eyler gül ile çekiş

Aşkın iğnesiyle dikilen dikiş

Kıyamete değin sökülmez imiş

Dilber böyle değil idin sen ezel

Aşkımın bağına düşürdün gazel

İbrişimden nazik sandığım güzel

Meğer pulat gibi bükülmez imiş

Seyrani'nin gözü kanlı yaş imiş

Aşk u sevda cümle derde baş imiş

Toprak sandım benim bağrım taş imiş

Meğer taşa tohum ekilmez imiş

Aşık Seyrânî (1800-1866)

Evlerinde Bir İpekten Halı Var

Evlerinde bir ipekten halı var

Şeker yemiş dudağında balı var

Ben de bildim bir vefasız yarim var

Ayıp derler kendi düşen ağlamaz

Ak üstüne kareleri bağlamaz

Sepet aldım bağa girdim üzüme

Yollar ırak yar görünmez gözüme

Uyma dedim uydu eller sözüne

Ayıp derler kendi düşen ağlamaz

Ak üstüne kareleri bağlamaz

Kaynak Kişi: Fırıncı Tahir

Derleyen: Emin Aldemir

Yöresi: Gaziantep

Balina

Göğü gördüm imkâna tutuldum düşü sevdim

dalıp çıkmalarım "orda bir şey"e dönüktü

kaç kez bir şey, başka bir şey

sıçradım hem yittim

hem belirlendim

derin durdum, teknenin altına girdim

sarstım

sarsıldım vuruşun gitgide usta vuruşuydu

sustum düşe düştüm

senin mi kan, yaralarımdan mı

hey kaptan

ne balinayım ben şimdi inadı içinde 

ne senin mavi balinan

Gülten Akın

Güz İstasyonu

bir güz istasyonunda

mantomun içine saklanarak

kasımpatılara ve raylara düşen

yağmur damlalarına bakıyorum

bozkır biriktiriyor günlüklerim

birazdan toynaklarından tozu

tüylerinden teri silkeliyerek

son kez düdük çalarak ve son kez

çarkı çarka vurarak, soluk soluğa trenler

dizginleri gerilmiş atlar gibi peronda duracaklar

üşümek günündeyim

meğer ben hep trenler çizmişim ömrüme

ya da hiçbir istasyonda inmeyen yolcuymuşum

şehirler geçmişim içinde insanı yok

insan geçmişim şehrinden haberi yok

boşuna ad koymuşum boşuna tarihmişim

bozkır biriktiriyor günlüklerim

bu ayrılığı kim taşıdı buraya kadar

çok gitmişliğimden, az gelmişliğimden midir

gülşen bağlar, yeşil bostan ummuştum daha

raylar gözlerimi sürüklerken peşinden

kim oturuyor bende, neyi beklemekteyim

üşümek günündeyim

adını başkasından öğrenen birisiyim

sözümü hatırlasam, orası yurdum olacak

bir aşkım vardı onu tende sattılar

şahinler çoktan göçtü bağdatların yolundan

bir tebessüm yolla onu örtüneceğim

bozkır biriktiriyor günlüklerim

trenleri hangi mezarlığa koyarlar

çürür mendil, tükenir yol, gölgeler ıslak

düdükleri hangi makamında ayrılığın

güz dediğin nedir yazı anlamaktan başka

her şeyi yanıma alıp yeni yazlara gideceğim

üşümek günündeyim

Arife Kalender, Deli Bal

Resim: Max Martino

Divane Gönlüm Benim

Divane gönlüm benim bir dala konamadım

Nice derde dayandım, bu derde dayanamadım

Felek beni adım adım, kovaladı yaralandım

Bilmem feleğe neyledim, ömrüm sana doyamadım

Gül dediğim diken oldu, gül yerine ömrüm soldu

Yaram sızıladı kaldı, saran bir dost bulamadım

Felek beni adım adım, kovaladı yaralandım

Bilmem feleğe neyledim, ömrüm sana doyamadım

Sefil Emrah der bu alem, akar yaşım kalem kalem

Ne o yare bir tek selam, salam dedim salamadım

felek beni adım adım, kovaladı yaralandım

Bilmem feleğe neyledim, ömrüm sana doyamadım

Ercişli Emrah (Diğer Mahlaslar: Sefil Emrah, Dertli Emrah, Kul Emrah, Aşık Emrah)