Seslerin Ayak Sesi

Kırlangıçlar dönecek yakında
Açılacak onurlu kapıları
Haziran sabahlarının
Ağırdan

Yer gök deniz nasıl bak
Birbirine karışacak
Çiçekler başı çekecek hey Nice
Sonra çocuklar
Balonlar uçurtmalar bulutlar ellerinde
Ardından
Beyazlar kırmızılar kayıklar
Haydiii
Yeşilde mavilikte

Ayak sesleri var başka işiteceksin
Bizlerin ayak sesinden
Toprağın var suların var ağaçların var
Günlerin gecelerin
Sözlerin biçimlerin ayak sesleri
Ayak sesleri elele
Ayak sesleri kıyamet gibi
Işığın ayak sesi
Gölgenin ayak sesi
Seslerin ayak sesi

Çocuğum ilk ağızda bunları belle

Arif Damar

Bu Dönencede

Dünyada dünya yok

Bu dünyadan başka,

Ne öbür,

Ne dübür...

Dünyada dünya var

Ben varım diye

O halde dünya var

Ben yoğum diye...

Ben bu dünya, bu dünya,

Öldüm, oldum, olmasam ya,

Ben oldum, ben öldüm,

Var olacak yine dünya...

Ben bunları diyorum ya,

Benden ayrı, benden gayrı,

Başlamış biter mi hiç,

Dönmüyor, dönüyor dünya...

Benli, bensiz, benlen belli,

Benli bir Belkıs gibi

Dönüyor, dönmüyor dünya...

Can Yücel

O Köy Yine Kendi Rüyasındadır

Heybetli Arsiyan dağlarında bir gün

Atım yoruldu, ben yoruldum.

Şimşekli, fırtınalı bir ikindi

Çektim atın dizginlerini, yağmurlar içinde

Banarhev köyünde indim..

Muhtarın odasında bir ben, iki yabancı

Birbirimizi yıllardır tanırcasına

Kurunduk, çay içtik, muhabbet ettik

Kurtlar, kuşlar ve bulutlardan uzakta

İnsan olduğuma gizli gizli

Bir sevindim bir sevindim..

Kadın lâfı geçti mi söz arasında

bir tuhaf oluyordum.

Karanlıklar içinden inanmazsınız

Uzak uzak sesler duyuyordum.

Girdim yatağa, çektim yorganı

Banarhev köyünde, muhtarın odasında

Düşlerimin ve insanların yanıbaşında

Sabahlara kadar uyudum..

Oranın sıcaklığı havasındadır.

Ben gidince bir şey değişmedi biliyorum.

Şad olsunlar hepsi suları alabalıkları ile.

.......

O köy yine kendi rüyasındadır.

Turgut Uyar, Türkiyem, Dost Yayınları, 1963, S.22-23

Acının Coğrafyası

kente kapandık kaldık tutanaklarla belli

sirk izlenimlerinden seçmen kütüklerinden

yüzlerimiz temmuzdan ötürü sallanır ve uzar

ve her köşe bir tuzaktır

birer darağacıdır her meydan saati

öğle vaktini kesinlikle gösteren

oysa hep güçlü dağları görmenin zamanıdır

çığlığım uzun uzun kalır içimde

yani güller giyinmiş bir adam nerde ben nerde

rüzgâr bir dirimi dört yöne bölerken tepelerde

ve gece duruşmasından yeni çıkmışken

sabahın terazisi eksik tartar gölgemi

artık öyle açık ki kuşkuya yer yok

kim gelirse gelsin acıya hep yer vardır

tutanaklarda duvar diplerinde ve bazı yerlerde

örneğin çukurova ve mekong köylerinde

acıdır ağacın gölgesini yapan

bunu herkes bilir

kutsal acı besleyen acı sütünü emiyoruz

yatıyoruz seninle terli döşeklerde

saati seninle kuruyoruz bir çalar saati

sen donatıyorsun kalbimizi

kalbimiz çoğu zaman yeterli ve ürkek

kendi çoğunluğunu kendi üreterek

kente kapandık kaldık iki cadde iki alan bir saat

mutsuzluk acıya varana kadar

artık yeminimiz bir tatar gölgesi gibi

öyle bir gölge ki belki çok dardır

kısa vakitlerinde aceleci akşamın

artık öyle açık ki kuşkuya yer yok

acıya hep yer vardır aramızda

dört cepli yeleğim aynı kolaylıkla taşır her şeyi

bozuk paraları da umutsuzluğu da

aynı kolaylıkla tutmuş gibi olurum

güneşin yedi renk ayasını

biliyor musun güçlü dağları görmenin zamanıdır

şimdi bir bağırsan çok iyi biliyorum

ya da üst üste silah atsan

kent tepinir belki bütün kuşlar uçar

belki değil mutlaka

ama

bir tanesi mutlaka kalır.

Turgut Uyar

Kıyıdaki Elmaya Bir Ses

Ey canımın güftesi,

eylülün ikinci haftasıydı o sıra, 

Bana gülümseyerek getirdiğin

bir bardak suydu o sıra. 

Hatırla, denize hiç bakmadık

çünkü kıyısındaydık, 

Bir elma kendi kendine

büyür dururdu o sıra. 

Bir kıyı ikindisiyle,

bir elma öyle kendiliğinden, 

Büyürler bir öfkenin

ya da bir dağın yanısıra. 

Bir kıyının beslerliği

bir elmadan ayrılmaz gibi ama 

Elma soğuk bir kış akşamında bile

yenir ısıra ısıra. 

Bir öfkeyi diriler durmadan elma,

ovadan gelir, 

Elbet küfelerle, sandıklarla,

hüzünlerle ardı sıra. 

Ey geçmişten gelen konuk,

sonsuz düğmelerimi tut, 

Yerlerini yadırgayan

sonsuz iliklerin adına. 

Ey canımın güftesi,

denize hiç bakmadık, hatırla, 

Tek pencereli bir odada

elma yedik ısıra ısıra. 

Elmanın topraktan süzdüğü,

gemilerin denizlerde gezdiği 

Bir tatildi, bir geçiştirmeydi,

yalnızlıktı bir kusura. 

Neydi, ne doğruydu, nerden vardık,

yakışmıyor konuşmak bize, 

Öyle barışlar okuyup

yalnızlığı yaşamak kara kara. 

Ey canımın güftesi,

ey penceresi bütün sıkıntılarımızın, 

Bizim babalarımız neden ölürlerdi,

hatırla sıra sıra. 

Bu söylediğim iyi bir şarkıdır,

elle bile hatırlanır, 

Yani su, ateş ve deniz

buluşurlar bir limanda arasıra. 

Yani şu, elma yenir

ve balık durmaz kaçar 

Ama yenilmezler artık

buluştukları sıra.

Turgut Uyar

İzin

İzin alır gelirsem,

Güleceksin sevincinden,

Sabahları erken kalkacağız

Sobamızı yakacağız,

Saçların güzel olacak tütünümün renginden

Ellerin çay kokacak

Gün doğacak sesinden.

Cahit Külebi

Fotoğraf: Cahit Külebi ve Eşi Süheyla Hanım 

(Siyah Beyaz Fotoğraftan Renklendirilmiştir)

Ben Başka Dünyadan

Bu yaz ne de çok yağmur yağdı,

Ben başka dünyadan geldim, bilemem.

Bahçe ne kadar yanımızda,

Ne kadar yakın karanfil tarlası!

Bilgiyi arayan Gılgameş

Gibi kuşkumun kuyusunda gizlenecek

Ipıslak bir çiçek.

Şaşkın kuşların değil mi bu dünya,

Başka kimin olabilir ki!

Benim yabancılığım bitmeyecek.

Bu bakışmayı kim öğretti

Ağaçlara ki hep omuzlarında

Bilmediğimiz nice şeyi bilen suskun

Göğü sonsuzluğun.

Bu yaz ne de çok geyik geldi.

Yağmurda şebboy kokluyorlar.

Yalvacı birdir ateşin ve suyun,

Boş koyların yalnız denizi

Batan güneşin renginde taş arar,

Bana yeryüzünün gizini açıklayan

O köpürmüş orman.

1976 

Melih Cevdet Anday

Resim: Lucy Grossmith

uzun bir yoldan sana geldim

“dostun evi nerede?”

göğsümde kanat hışırtıları,

bir çift güvercinin:

allı-beyazlı, paçalı donlu, taklacı…

sonsuzluğun bahçelerine meyilli

evden çıkalım,

eşikleri bir bir atlayalım

sokak sokak yürüyelim semti,

tapınakları, karakolları, kahveleri geçelim;

sinema önünde: dondurma-kaymak

sonra ver elini metruk mahaller,

mezarlığın içinden tarlalara gidelim,

selam verelim bir bir karıncalara

mola verelim,

nar ağacı altında;

ağzımda helva-ekmek tadı,

dilimde şiir dizeleri –

dostun evi nerede?

iklim iklim doruklara çıkalım,

nergislere, süsenlere komşu olalım,

kelebeklere misafir

yüzümüz avuçlarımızın arasında,

bir taşa oturalım, sinematografik;

ova ayaklarımızın altında

tahta köprü bîfaal;

mavisi mat, kahverengi;

gök parçalı-bulutlu, toprak kara çıban,

yeller eserken su değirmeninin yerinde

Kiarostami kadrajındaymışçasına,

söğüt altındaki koyunlara bakalım,

bir de çoban köpeğine

yollar açık,

insan enkazı arasında;

Yusuf, Züleyha ve Eyyub'un kavliyle

dostun evine gidelim

Cihan Ezer

*sohrap sepehri

Gölgesi

Ağlasa da gizliyor gözlerinin yaşını;

Bir kere eğemedim bu kadının başını.

Kaç kere sürükledi gururumu ölüme

Fırtınalar yaratan benim coşkun gönlüme.

Cevapları öyle heyecansız ki onun,

Kaç kere iman ettim, hiçliğine ruhunun.

Kaç kere hissettim ki, yine bu gece gibi

Güzelliğin önünde, dolup, çarpmalı kalbi

Ne mehtabın aksine yelken açan bir sandal,

Ne de ayaklarında kırılan ince bir dal,

Onun taştan kalbini sevdaya koşturmuyor.

Bir çiçeğin önünde bir dakika durmuyor…

Dönüyoruz yine bir uzun gezintiden

Gönlümün elemini döküyorken ona ben.

O bana kendisini gülerek naklediyor,

Bilseniz mavi boncuk nasıl yaraştı diyor.

Ya bu kadın delidir, yahut ben çıldırmışım

Ben ki birçok kereler kırılmışım, kırmışım.

Ömrümde duymamıştım böyle derin bir acı

Birden onun yüzüne haykırma ihtiyacı

İçimde alev alev tutuştu yangın gibi

Bir dakika kendimin olamadım sahibi

Hiç olmazsa hıncımı böyle alırım dedim,

Yolda mağrur duran gölgesini çiğnedim.

Nâzım Hikmet Ran / (Suat Derviş'e İthafen)

Nâzım Hikmet ve Suat Derviş Fransa’da bir konferansta birlikte. Yıl:1962

Fotoğraf: Lütfi Özkök ve Ali Müstecaplıoğlu arşivinden

Defne Ormanı

Köle sahipleri ekmek kaygusu çekmedikleri  

için felsefe yapıyorlardı, çünkü 

Ekmeklerini köleler veriyordu onlara; 

Köleler ekmek kaygusu çekmedikleri için 

Felsefe yapmıyorlardı, çünkü ekmeklerini  

Köle sahipleri veriyordu onlara. 

Ve yıkıldı gitti Likya. 

Köleler felsefe kaygusu çekmedikleri 

İçin ekmek yapıyorlardı, çünkü 

Felsefelerini köle sahipleri veriyordu onlara; 

Felsefe sahipleri köle kaygusu çekmedikleri 

İçin ekmek yapmıyorlardı, çünkü kölelerini 

Felsefe veriyordu onlara. 

Ve yıkıldı gitti Likya. 

Felsefenin ekmeği yoktu, ekmeğin 

Felsefesi. Ve sahipsiz felsefenin 

Ekmeğini, sahipsiz ekmeğin felsefesi yedi. 

Ekmeğin sahipsiz felsefesini 

Felsefenin sahipsiz ekmeği. 

Ve yıkıldı gitti Likya. 

Hala yeşil bir defne ormanı altında. 

Melih Cevdet Anday

  

Amerika

Amerika her şeyimi verdim sana, şimdi bir hiçim

17 Ocak 1956 ve iki dolar yirmi-yedi sent.

Kendi kafam bile destek değil bana.

İnsanlarla savaşı ne zaman sona erdireceğiz Amerika?

Al şu atom bombanı kıçına sok.

Kafam bozuk, Amerika, bir de sen üstüme varma,

Kafam yerine gelene dek şiir miir de yazmayacağım.

Söyle bana Amerika ne zaman melekleşeceksin sen?

Ne zaman anadan doğma olacaksın

Ne zaman bakacaksın mezarlıktan Amerika?

Ne zaman milyonlarca troçkistine yakışır olacaksın?

Amerika, kitaplıkların niçin gözyaşı ile dolu?

Amerika, Hindistan'a yumurtaları ne zaman yollayacaksın?

Amerika bu senin kılı kırk yarmalarından bıktım artık.

Ne zaman süpermarket'e gidip, şu güzel gözlerim için

gerekenleri alabileceğim?

Amerika, her şeyin bir yana, eksiksiz olan bir sen varsın

bir de ben, öbür dünya değil.

Şu makinalarına da dayanasım kalmadı Amerika, bil.

Bende bir ermiş olma isteği uyandırdın.

Bu tartışmayı çözmek için bir başka yol olmalı.

Burroughs şimdi Tanca'da, sanmıyorum ki geri dönsün

Korkunç bir şey olurdu bu.

Sen de korkunç musun Amerika yoksa bir oyun mu bu?

Saplantımdan döneceğimi sanıyorsan aldanıyorsun.

Öyle üstüme varma Amerika, ne yaptığımı biliyorum ben.

Amerika, erikler çiçek döküyor.

Aylardır gazete okuduğum yok, her gün

cinayetten birisi Kodesi boyluyor.

Amerika, Wobblie'lere tutkunum ben.

Küçükken komünisttim Amerika, özür mözür de dilemiyorum

şimdi her fırsatta esrar çekiyorum.

Günlerce evde oturup iş olsun diye kilerdeki gülleri seyrediyorum.

Chinatown'a gittiğimde kafayı çekiyorum ölesiye,

ama hiç kimselerle yatamıyorum.

Bu işin içinde bir şamata olduğunu sanıyorum.

Ah! Sen beni Marx okurken görmeliydin Amerika.

Ruh doktorum hiçbir şeyin yok diyor.

Hiçbir şeyim yok gerçekten, Tanrı' ya yakarma dahil.

Mistik görünümlerim ve kozmik titreşimlerim var yalnız.

Amerika, daha sana Max Amcam Rusya'dan döndükten sonra

ona yaptıklarından söz açmadım.

Sana sesleniyorum Amerika.

Heyecanlarının daha Time eliyle yönetilmesine göz yumacak mısın?

Ben Time'a tutkunum Amerika

Her hafta bir tane alıp okuyorum

Köşebaşındaki şekercinin yanından geçerken kapağı beni gözlüyor

Onu Berkeley Halk Kitaplığı'nın bodrum katında okuyorum.

Sana hep sorumluluktan söz ediyor. İş adamları ciddi.

Film yapımcıları ciddi. Herkes ciddi, ben hariç.

Zaman zaman Amerika ben değil miyim diye düşündüğüm oluyor.

Yeniden kendi kendimle konuşmaya başladım işte.

Asya bana karşı ayaklanıyor Amerika.

Bir metelik talihim yok.

En iyisi ulusal kaynakları inceleyip, onlara dönmek.

Ulusal kaynaklarım, biliyorum, iki parça esrar,

binlerce cinsiyet organı, saatte 1400 mil hızla giden

bir özel basılmaz edebiyat ve yirmibeşbin tımarhane.

Cezaevlerinden ve beşbin güneş ışığı altında saksılarda

Yaşayan fakir fukaradan sözetmiyorum.

Fransa'daki kerhaneleri kaldırdım, şimdi sıra Tanca'da.

Katolik olmasına katoliğim ama gene de Başkan olmak istiyorum.

Amerika senin bu alık ve çılgın havanda nasıl kutsal bir yakarma yazabilirim?

Dörtlüklerime Henry Ford gibi devam edeceğim,

yazdıklarım onun çıkardığı otomobiller kadar

kişisel, üstelik her biri değişik cinsiyetten.

Amerika dörtlüklerimi peşin para 2500 dolardan satarım sana,

eski dörtlüklerimi de 500 eksiğine alırım.

Amerika Tom Mooney'i serbest bırak.

Amerika İspanyol cumhuriyetçilerini kurtar.

Amerika Sacco ve Vanzetti ölmemeli. Amerika ben Scottsboro çocuklarıyım.

Amerika, yedi yaşımdayken anam hücre toplantılarında götürürdü beni,

orda bize leblebi satarlardı, bir karneye bir avuç leblebi

beş sent ve söylev beleşti

herkes bir melekti orda Amerika ve işçiler karşı iyi

duygularla doluydu herkes içtendi Amerika ve bilemezsin

parti 1833'de nasıl iyiydi ve Scott Nearing ne hoş

bir ihtiyardı Bloor Ana bir seferinde nasıl da ağlatmıştı

beni bir kez İsrael Amter'i görmüştüm orda.

Her biri birer casus olmalıydı onların.

Amerika biliyorum gerçekten savaşmak istemiyorsun.

Amerika onlar rus haydutları biliyorum.

Ruslar onlar Ruslar ve Çinliler. Ve Ruslar. Ve Ruslar.

Rusya bizi canlı canlı gövdeye indirmek istiyor.

Lüpletmek istiyor. Gücünde çılgına dönmüş Moskof.

Elimizden arabalarımızı ve garajlarımızı almak istiyor.

Chicago'yu ele geçirmek istiyor. Onun kızıl Reader Digest'a ihtiyacı var.

Bizim otomobil fabrikalarımızı Sibirya'ya taşımak istiyor.

Benzin istasyonlarımızı o büyük iğrenç bürokrasi yönetsin istiyor.

İyi bir şey değil bu.

O kızılderililere okuma yazma öğretmek istiyor.

Onun güçlü kuvvetli zencilere ihtiyacı var.

Bizi günde on-altı saat çalıştırmak istiyor.

İmdat.

Amerika bu iş ciddi.

Amerika ben bunları televizyona bakarak çıkarıyorum.

Amerika doğru mu bunlar ?

Hemen çalışmaya başlasam iyi olacak, öyle görülüyor.

Ama orduya yazılmak istemiyorum, ne de fabrikalarda tesviye tekerleği çevirmek,

miyobun biriyim, üstelik kafadan çatlak.

Amerika dönsün çark. Nasılı masılı yok. Şu oğlan omuzlarımızla dönsün.

Allen Ginsberg

Çeviri: Ferit Edgü - Orhan Duru

İnsanları Çocuklara Bölen Öfke

İnsanı çocuklara bölen öfke,

çocuğu eşit kuşlara bölen,

kuşu, küçük yumurtalara;

yoksulun öfkesi

bir zeytin taşır iki üzüme karşı.

Ağacı yapraklara bölen öfke,

yaprağı, eşit olmayan tomurcuklara bölen,

tomurcuğu, görünmez gözeneklere;

yoksulun öfkesi

iki ırmak taşır bir çok denize karşı.

İyiyi kuşkulara bölen öfke,

kuşkuyu, benzer kavislere bölen,

kavisi, umulmayan mezarlara;

yoksulun öfkesi

bir çelik taşır iki hançere karşı.

Canı bedenlere bölen öfke,

bedeni, benzersiz organlara bölen,

organı, sekiz düşünceye;

yoksulun öfkesi

bir yanardağ ateşi taşır iki kratere karşı.

César Vallejo (César Abraham Vallejo Mendoza)

Yürü Bre Yalan Dünya

Yürü bire yalan dünya

Sana konan göçer bir gün

İnsan bir ekin misali

Seni eken biçer bir gün

Ağalar içmesi hoştur

O da züğürtlere güçtür

Can kafeste duran kuştur

Elbet uçar gider bir gün

Aşıklar der ki n'olacak

Bu dünya mamur olacak

Halebi Osmanlı alacak

Dağı taşa katar bir gün

Yerimi serin bucağa

Suyumu koyun ocağa

Kafamı alın kucağa

Garip anam ağlar bir gün

Yer üstünde yeşil yaprak

Yer altında kefen yırtmak

Yastığımız kara toprak

O da bizi atar bir gün

Bindirirler cansız ata

İndirirler tuta tuta

Var dünyada yol ahrete

Coşkun gider salın bir gün

Karac'oğlan der naşıma

Çok işler geldi başıma

Mezarımın baş taşına

Baykuş konar öter bir gün

Karacaoğlan

"Yarına sağ çıkarsam, güneş de doğarsa, ben de toprağı göreceğim."

    (...)

    "Gel yanıma otur," dedi sertçe Salman Sami. Hasan geldi binbaşının yanına oturdu. "Dinle beni, biz de başından sonuna kadar Çanakkale harbini yaşadık. Sen konuş, sen nasıl kurtuldun Hasan?"

    Biz yere serilmişken daha soluk almadan, sağ yandan üstümüze kurşunlar, gülleler yağmaya başladı. Yattığımız yerden birkaç kurşun da biz attık, sonra tek tük oradan buradan kurşunların patlaması sürdü. Sonra da sustuk. Susmayıp da ne yapacaktık? Biz susunca onlar da donmuşlar ki ateşi kestiler. Gün batıyordu. Bu sırada bir bora, bir tipi, bir fırtına başladı ki, Allah göstermeye, şiddetinden dünya başımıza yıkıldı. Koca ordudan bir avuç kalmış yaralı, aç asker hemen ayağa fırladık, burada böyle yatıp durursak karın, tipinin altında kalacağız. Öyle hızlı esiyordu ki boran, ayağa kalkanı yere seriyordu. Sürünmeye başladık. Fırtına, tipi, boran bizi aldı, aşağılara, yöreye dağıttı. Kendimizi koyaklarda, uçurumların dibinde, derelerde bulduk. Ben sürüne sürüne, el yordamıyla bir kaya kovuğu buldum, elimi uzattım, elimin altında toprak. Aylardan beri ilk olaraktan toprağa değiyordum. Toprağı unutmuş gitmişim. Yarına sağ çıkarsam, güneş de doğarsa, ben de toprağı göreceğim. Sürüne sürüne toprağın dibine kadar gittim. Dışarda gökten buz yağarken burası dışarıya bakarak sıcak, bu gece bir uyursam gene de buyar ölürüm. Bir avuç şeker çıkardım koynumdan azar azar ağzıma attım. Sabaha kadar ağzıma şeker atıyorum, uykum geldikçe de başımı yumrukluyor, toprağı, kovuğun yan kayalıklarını tekmeliyorum, ayaklarım, başım, ellerim o kadar acıyor ki uyumak aklıma bile gelmiyordu. Böyle böyle sabahı ettim. Kapıdan bir çizgi ışık geliyordu, toprağı görünce yeniden anadan doğmuş gibi oldum. Yüreğim, içim, uçtu. Kovuğun kapısına vardım ki ne göreyim, beş zabit üst üste yığılmışlar yatıyorlar. Hepsi de donmuş kazık kesilmişler. Onları teker teker dışarıya çıkardım, görsünler de ölüleri alsınlar, aşağıya götürsünler diye. Bu dağda kurda kuşa, çakala yem olmasınlar. Ölülerin arasından aşağıya inerken, ölülerin üstüne basmaktan başka hiçbir yolu yoktu. Askerler hep birbirlerine sarılmışlar öyle ölmüşlerdi. Dağın her yeri, derelerin, koyakların içi, düzlüklerin, yamaçların üstü asker ölüleriyle dolmuştu. Koskocaman ordudan bizden başka kimse kalmamıştı.

    Salman Sami: 

    "O dağlarda soğuktan, açlıktan, tifüsten doksan bin kişi öldü. O koskoca ordunun ne kadarı sakat kaldı kimse bilmiyor. Savaşın ne korkunç, insanlığa yakışmaz, bütün insanlığı özünden çürüten lanet bir şey olduğunu ancak savaşlara katılanlar bilir. Sözüm ona Enver başkumandandı. O aç çıplak, yalınayak başı kabak orduyu, baharı beklemeden Allahuekber dağlarına, otuz kırk derece soğukta harbe değil ölüme süren Enver Paşaydı. Yürekli bir insan olarak tanınanlar en korkaklardır. Ben savaşların en, en acımasızında bulundum. Afur tafuru bol insanları gördüm. Bunların en korkak insanlar olduklarına şahit oldum. Harplere karar verenleri askerlerin arasına sokup, buyurun arkadaşlar diyeceksin, öldürüp, öldürüleceksin. İşte o zaman görelim hiç savaş olur mu? Savaşlarda kumandanları da neferlerle birlikte süngü harbine sokacaksın, görün bakalım, işte o zaman görün bakalım savaş sözünü kimse ağzına alabilir mi? Benim bir akrabam vardı. Doğu Cephesinde çarpışmış bir paşaydı. Paşa kolordu kumandanıydı. Paşayla Sarıkamış savaşını günlerce konuştuk. Başkumandan Enver Paşa kabiliyetsiz bir kişiydi. Orduları değil bir bölüğü idare edemezdi. Hırsı kendi ağırlığının, aklının yüz katıydı, hem de onu çıldırtacak kadar, diyordu paşa. Sarıkamış doğu sınırımızda o zaman da bir Rus kasabasıydı. Orada ne kadar Rus askeri olduğunu kimse bilmiyordu. Kimi iki tümen, kimi üç, kimi de beş tümen diyordu. Rus ordusunun ağırlığı Alman cephesindeydi. Ordu kumandanları kışın ortasında, buz tutmuş dağları aşarak Sarıkamışa savaşsız bile ulaşamazlardı. Askerin ne üstünde üst ne başında baş vardı, askerin ne de yiyeceği... Erzurumdaki ambarların çoğu bomboştu. Iraktan yazlık elbiselerle, ayakları yalın bir kolordu getirilmişti. Ordunun silahı da yetersizdi. Ne olursa olsun kışın ortasında Sarıkamışa hücum edilemezdi. Asker ağırlığı Alman cephesinde olan Rus ordusu kışta kıyamette hücum edemezdi. Baharı bekleseydik bu büyük kırım ve yenilme, mümkün değil olmazdı. Enver Paşanın akılsızlığı. (...)

Yaşar Kemal, Tanyeri Horozları (Bir Ada Hikâyesi 3), Yapı Kredi Yayınları, S.97-98

İstanbul Türküsü

İstanbul'da, Boğaziçi'nde,

Bir fakir Orhan Veli'yim;

Veli'nin oğluyum,

Târifsiz kederler içinde.

Urumelihisarı'na oturmuşum;

Oturmuş da bir türkü tutturmuşum:

"İstanbul'un mermer taşları;

Başıma da konuyor, konuyor aman, martı kuşları;

Gözlerimden boşanır hicran yaşları;

Edalı'm,

Senin yüzünden bu hâlim."

 

"İstanbul'un orta yeri sinema;

Garipliğim, mahzunluğum duyurmayın anama;

El konuşur, sevişirmiş; bana ne?

Sevdalı'm,

Boynuna vebâlim."

İstanbul'da, Boğaziçi'ndeyim;

Bir fakir Orhan Veli;

Veli'nin oğlu;

Târifsiz kederler içindeyim.

Orhan Veli Kanık

Tükenmez Davayı Bana mı Verdin

nahnü kasemnada taksimde mevla

bu noksan kısmeti bana mı verdin

aleme safalar eyledin ata

derd ile mihneti bana mı verdin

geleli dünyaya rahm-i maderden

gönül şad olmadı gamdan kederden

türlü serencamlar geçirdik serden

hep kamu kesreti bana mı verdin

içirdin feleğin cam-ı zehrini

aldı gam leşkeri gönül şehrini

yeter bunca demdir çektim karhını

diyar-ı gurbeti bana mı verdin

bu nasıl tecelli bilmem ne hikmet

serpilmiş cihana dane-i kısmet

dertli'yi gurbette koydun akibet

firakı hasreti bana mı verdin

Aşık Dertli (1772 Bolu - 1846 Ankara)

Bu şiir Keskinli Hacı Taşan tarafından aşağıdaki haliyle derlenmiştir.

nahnü gasemna'da nade taksimde mevla

perişan kısmeti bana mı verdin

aleme gösterdin zevki ile sefa

tükenmez davayı bana mı verdin

bilmem ne tecelli bilmem ne hikmet

aleme gösterdin daneyi kısmet

yeter gayrı felek çektiğim zahmet

derd ile mihneti bana mı verdin

Aşık Dertli

Derleyen: Keskinli Hacı Taşan (1930 Keskin - 1983 Kırıkkale)

Yaz Gelir

Aman niye gamlanırsın da divane gönül

Elbet bir gün bu kış gider yaz gelir vay

Ben dertliyim deyi şikâyet etme oy ölürüm

Vay gurbet yetmez mi vay vay

Âşıklara da böyle cefa az gelir

Elbet bir gün bu kış gider yaz gelir

Aman güven o Mevla’ya da kalmazsın naçar

Kara gün derler de tez gelir geçer vay vay…

Seni eken bir gün kıymatın biçer oy ölürüm

Vay gurbet yetmez mi vay vay

Gerçeklere de elin sözü az gelir

Elbet bir gün bu kış biter yaz

Şekip gine haşır neşir de olursun hakla

Özünle sözünle kalbini pakla vay vay

Canıyın içinde cananın sakla oy ölürüm

Vay gurbet yetmez mi vay vay

İncitirler de ona elden söz gelir

Elbet bir gün bu kış biter yaz gelir

Şekip Şahadoğru

Derleyen: Musa Eroğlu   Yorum: Hasret Gültekin

"Körlük"

    (...) Yanlış çalışan mide erken uyanır. Körlerin birkaçı gözlerini açtığında sabah olmasına daha epey vardı, uyanmalarının suçlusu karınlarının acıkması değil, biyolojik saatlerinin ya da adı her neyse onun, ritmini yitirmesiydi, günün aydınlandığını sandılar ve bunun üzerine, şöyle düşündüler; Uyuyakalmışım, sonra böyle olmadığını anladılar, çünkü ötekiler horlamaya devam ediyordu, dolayısıyla uyananlar yanılıyordu. Oysa kitaplardan öğrendiğimiz, ama öncelikle kendi deneyimlerimizden edindiğimiz bilgilere göre, kendi isteğiyle ya da zorunlu olduğu için erken kalkan biri, yanındakilerin sakin sakin uyumasına zor katlanır, hatta sözünü ettiğimiz durumda daha da az katlanır, çünkü uyuyan bir kör ile gözlerini açması hiçbir işe yaramayan bir kör arasında çok büyük fark vardır. Bu anlatıda betimlenmeye çalışılan felaketin muazzam boyutuyla kıyaslandığında önemsiz kalan, psikolojik bağlamdaki bu incelikli gözlemlerin tek amacı, bu körlerin neden bu kadar erken uyandıklarını açıklamaktır, bazısı, ilk başta söylendiği gibi, talepkâr midesinden dolayı uyanır, bazısıysa, kışla ve koğuş gibi toplu yaşanılan yerlerde mecburen çıkan ve tahammül sınırını aşan gürültüler yüzünden - erkenden kalkan, sinirli ve sabırsız olanlar hiç çekinmezler gürültü etmekten - uykularından olur. Burada sadece görgülü, iyi yetişmiş insanlar yok, etraflarında kim olduğuna bakmadan sabah sabah balgam çıkartan ve yellenen görgüsüzler de var, gündüzleri bu durum sürdüğünden, yatakhanenin havası giderek ağırlaşıyordu ve yapacak bir şey de yoktu, dışarı açılan tek yer kapıydı, pencerelere gelince, her biri  öyle yüksekteydi ki kimse oralara uzanamazdı.

 Doktorun karısı, yatağın darlığı yüzünden kocasının yanına iyice sokularak yatıyordu, ikisi de hoşlanıyordu bundan ve gece boyunca terbiyelerini koruyup "Domuzlar!" diye bağıran adam gibi davranmamak için kendilerini zorlamışlardı; doktorun karısı saatine baktı. İkiyi on üç geçiyordu. Biraz daha dikkatle bakınca saniye ibresinin hareket etmediğini fark etti. O lanet saati kurmayı unutmuştu. Daha üç günlük bu tecritte bu basit görevi bile yerine getirmeyi akıl edemediğime göre, asıl bana lanet olsun dedi kendi kendine. (...)

José Saramago, Körlük, Kırmızı Kedi Yayınları, S.102,103

Çeviri: Işık Ergüden

Sonra Yapılacak Tek Şey Var

Sen. Makine başındaki adam ve atölyedeki. Sana yarın su boruları ve vanalar yerine çelik miğferler ve makineli tüfekler yapmanı emrederlerse, yapılacak bir tek şey var:

HAYIR de!...

Sen. Tezgahı ardındaki kız ve bürodaki kız. Sana yarın bomba doldurmanı ve keskin nişancı tüfekler için hedef dürbünleri monte etmeni emrederlerse, yapacağın bir tek şey var:

HAYIR de!...

Sen. Fabrika sahibi. Sana yarın pudra ve kakao yerine barut satmanı emrederlerse, yapacağın bir tek şey var:

HAYIR de!...

Sen. Laboratuardaki araştırmacı. Sana yarın eski yaşama karşı yeni bir ölüm icat etmeni emrederlerse, yapacağın bir tek şey var:

HAYIR de!...

Sen. Odasındaki ozan. Sana yarın aşk şarkıları yerine nefret şarkıları söylemeni emrederlerse, yapacağın bir tek şey var:

HAYIR de!...

Sen. Hastası başındaki doktor. Sana yarın savaşa adam yazmanı emrederlerse, yapacağın bir tek şey var:

HAYIR de!...

Sen. Kürsüdeki din adamı. Sana yarın savaşa dair kutsal sözler söylemeni emrederlerse, yapacağın bir tek şey var:

HAYIR de!...

Sen. Vapurdaki kaptan. Sana yarın buğday yerine top ve tank taşımanı emrederlerse, yapacağın bir tek şey var:

HAYIR de!...

Sen. Havaalanındaki pilot. Sana yarın kentler üzerine bomba ve fosfor yağdırmanı emrederlerse, yapacağın bir tek şey var:

HAYIR de!...

Sen. Dikiş masası başındaki terzi. Sana yarın üniformalar dikmeni emrederlerse, yapacağın bir tek şey var:

HAYIR de!...

Sen. Cübbesi içindeki yargıç. Sana yarın savaş mahkemesine gitmeni emrederlerse, yapacağın bir tek şey var:

HAYIR de!...

Sen. İstasyondaki adam. Sana yarın cephane treni ve kıt'a nakli için kalkış sinyali vermeni emrederlerse, yapacağın bir tek şey var:

HAYIR de!...

Sen. Kentin varoşlarındaki adam. Sana yarın gelir de siper kazmanı emrederlerse, yapacağın bir tek şey var:

HAYIR de!...

Sen. Normandiya'daki ana ve Ukranya'daki, sen Frisko ve Londra'daki ana. Sen Hoangho ve Missisippi' deki ve Hamburg ve Kore ve Oslo'daki ana., bütün toprak parçaları üzerindeki analar, dünyadaki analar, sizden yarın yeni kırgınlar için hemşireler ve çocuklar doğurmanızı isterlerse, dünyadaki analar, yapacağınız bir tek şey var:

HAYIR deyin!... Analar, HAYIR deyin!...

Çünkü eğer hayır demezseniz, eğer hayır demezseniz analar, sonra, sonra:

Gürültülü vapur dumanlarıyla yüklü liman kentlerinde büyük gemiler inildiye inildiye sessizleşecek, dev mamut kadavraları gibi su üstünde ölgün ve hantal, su yosunu, deniz bitkileri ve midye kabuklarıyla kaplı, önceleri öyle ipildeyip çınlayan gövdesi mezarlık ve çürümüş balık kokusuyla yüklü, yıpranmış, hasta ve ölü gövdesi rıhtım duvarlarına karşı, ölü ve yalnız rıhtım duvarlarına karşı yalpalanacak.

Tramvaylar beyinsiz, ışıltısız, cam gözlü kafesler gibi yamru yumru olacak. Çürümüş hangarların arkasında, büyük çukurlar açılmış yitik caddelerde raylar öylece duracak.

Çamur grisi, pelteleşmiş, kurşuni bir sessizlik dönenecek ortalığı, her şeyi unutarak, büyüyecek okullarda ve üniversitelerde ve tiyatro salonlarında büyüyecek, stadyumlarda ve çocuk parklarında, korkunç ve hırslı kesintisiz bir sessizlik büyüyecek.

Güneşli taze bağlar yıkık yamaçlarda çürüyecek, kuraklaşan toprakta kuruyacak, pirinç ve patates ekilmeyen tarlalarda donacak ve sığırlar katılaşmış bacaklarını devrilmiş iskemleler gibi dikecek gökyüzüne.

Enstitülerde büyük doktorların dahi buluşları asitlenecek, çürüyüp, mantarsı küfle kaplanacak.

Mutfaklarda, hücre odalarda ve kilerlerde, soğuk hava depolarında ve ambarlarda son torba un, son kase çilek, kabak ve diğerleri bozulup gidecek, ekmek ters çevrilmiş masaların altında, parça parça olmuş tabakların üstünde yemyeşil kesilecek, ortalığa yayılan yağ arap sabunu gibi kokacak, tarlalarda buğday paslanmış karasabanların yanına düşüp kalacak, yok edilmiş bir ordu gibi ve tüten tuğla bacalar, demirci ocakları ve yıkık fabrika bacaları sonsuz çimle kaplanarak ufalanacak, ufalanacak, ufalanacak.

Sonra son insan dökülüp parçalanmış barsaklarıyla ve kirlenmiş ciğerleriyle zehir gibi kızaran güneşin altında yalnız ve yanıtsız ve yalpalayan yıldızların altında bir yanılgı gibi ordan oraya dolaşacak, o kocaman beton yığınları, tenha kentlerin soğuk putları ve gözden kaçması olanaksız toplu mezarlar arasında yalnız, son insan, kupkuru, delirmiş, allaha küfrederek, yakınarak o korkunç soruyu soracak : NEDEN? Bu ses bozkır derinliğinde yiterek duyulmaz bir hale gelecek, yıkıntılar üzerinde esecek, çatlaklar arasından akacak, bu ses, ibadethane enkazları içinde ve sığınaklara çarparak şaklayacak, kan birikintileri üzerine düşecek, duyulmayacak, yanıtlanmayacak, son insan-hayvanın son hayvanca bağırışı.

Tüm bunlar olacak, yarın, yarın belki, belki hemen bu gece, belki bu gece, eğer-eğer-eğer siz.

HAYIR demezseniz!...

Wolfgang Borchert (20 Mayıs 1921, Hamburg - 20 Kasım 1947, Basel)

Çeviri: Rahman Haydar

Fotoğraf: 1942, Leningrad

Öğle Sonrasına Fısıldanmış

Güneş güz inceliğinde ve çekingen

Ve ağaçlardan düşer meyve.

Sessizlik mavi uzamlara yerleşmiş

Uzun bir öğle sonrası.

Metalik ölüm sesleri;

Ve yıkılıyor doru bir hayvan.

Yaprak dökümüyle kısık şarkıları

Esip gider kavruk kızların.

Alnı Tanrı'nın renkler düşler,

Çılgınlığın uysal kanatlarını sezer.

Gölgeler dolanır tepede

Yokoluşça kuşatılmış kapkara.

Tan duruluk ve şarapla dolu;

Üzgün gitarlar sızar.

Ve içerdeki kısık lâmbaya

Konuk olursun düşünde yine.

Georg Trakl,  Çeviri: Yücel Sivri

Resim: Timothy Barr